Vào dịp cuối năm 2007, đài tiếng Nói Hoa Kỳ (VOA) từ thủ đô Washington đã phỏng vấn Bác Sĩ Nguyễn Đan Quế tại Việt Nam về nhận xét của ông liên quan tới triển vọng phát triển dân chủ tại đây trong năm mới 2008. Một phần nội dung cuộc phỏng vấn này đã được đài VOA phát thanh ngày 26 tháng 12, 2007.  Sau đây là nguyên văn câu hỏi của VOA, và câu trả lời của Bác Sĩ Quế trong cuộc phỏng vấn đã diễn ra vào ngày 18 tháng 12, 2007. 

Hỏi: Là một người tranh đấu cho nhân quyền và dân chủ trong nhiều năm qua, ông nhận thấy trong năm 2007 có những sự kiện chính trị, kinh tế, hoặc hiện tượng văn hóa, xã hội nào ở Việt Nam và nước ngoài có thể cho chúng ta cảm thấy lạc quan vể triển vọng phát triển dân chủ ở Việt Nam trong năm 2008? 

Trả lời: Theo tôi, năm 2007 có một số sự kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội sau đây có ảnh hưởng tốt cho tiến trình dân chủ hoá Việt Nam: 

Về đối ngoại:

Nhờ được gia nhập WTO, vốn đầu tư tại Việt Nam tăng nhanh. Riêng khu vực FDI, tức là vốn ngoại quốc trực tiếp đầu tư, tăng 40%, đạt 15 tỉ USD. Buôn bán cũng tăng, thí dụ xuất sang Mỹ 10 tỉ, và nhập của Mỹ chỉ có hơn 1 tỉ. Ngoài ra, người Việt gửi về 6 tỉ. Nhiều nước, đặc biệt là Hoa Kỳ tặng nhiều học bổng giáo dục. Số du học sinh tư nhân, trao đổi văn hoá, nghệ thuật, thể thao, du lịch ... cũng tăng nhanh. Hà Nội làm như là đã bắt tay được với Hoa Kỳ rồi, nên có thể thẳng tay đàn áp những nhà dân chủ. Nhưng sự thực không phải vậy: Tân Đại Sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam đã nhấn mạnh nhân quyền vẫn là ưu tiên hàng đầu, và lập trường của Hoa Kỳ rất rõ ràng: Phát triển kinh tế và dân chủ luôn song hành. Hoa Kỳ và Tây phương tăng gia đầu tư và buôn bán với VN sẽ khiến hạ tầng cơ sở xã hội VN thay đổi hẳn. Hạ tầng mới này sẽ đòi hỏi một thượng tầng kiến trúc thích hợp, đó là dân chủ. 

Về đối nội:

Trên phương diện xã hội, chúng tôi muốn nói đến sự phá sản của cái gọi là “phát triển theo định hướng XHCN”. Thật thế: 

a/ Sau khi VN gia nhập WTO, kinh tế thị trường ngày càng phát huy ưu thế. Sắp tới, Hà Nội phải mở cửa khu vực dịch vụ như ngân hàng, viễn thông, công nghệ thông tin, cũng như xí nghiệp ngoại quốc có quyền mở xuất - nhập cảng, tổ chức mạng lưới phân phối hàng bán lẻ trên toàn quốc ... ưu thế còn rõ nét hơn nữa. 

b/ Về cải cách kinh tế, Hà Nội chỉ đơn thuần chạy theo chỉ tiêu GDP tức tổng sản lượng nội địa, không chú tâm đầu tư vào con người; hệ thống giáo dục nay hoàn toàn bất cập, đưa đến tình trạng thiếu vốn nhân lực trong dài hạn, mọi thành quả đạt được trở nên không bền vững và không có sức cạnh tranh. Hơn nữa, dù Hà Nội có thể duy trì mức phát triển GDP trên 8%, nhưng nếu mức lạm phát là 2 con số (ít nhất 10%), đời sống của đa số dân chúng sẽ tệ hơn, chỉ có thiểu số cán bộ có chức có quyền tham nhũng, biển thủ công quĩ là sống xa hoa phung phí. 

c/ Nhưng nguy hiểm hơn cả là: Hố giầu - nghèo trong nước đã đạt tới mức đáng lo ngại. Sự bất quân bình này là nguồn gốc khiến dễ bùng nổ bất ổn xã hội vì sự phản kháng của nông dân, công nhân và giới trẻ:

- Nông dân: Dân oan khiếu kiện đòi chính quyền bồi thường chỉ là bước đầu, và đã đến lúc nông dân đứng lên dành lại quyền sở hữu đất đai của mình.

- Công nhân: Công nhân biểu tình tự phát, đòi cải thiện chế độ làm việc và tăng lương tối thiểu. Hiện có 6 triệu lao động trong các doanh nghiệp, trong đó có 1 triệu tại các xí nghiệp chủ là ngoại quốc (FDI). Hàng ngàn cuộc biểu tình đã xẩy ra, qui mô ngày càng lớn.

- Giới trẻ: Chiếm 65% dân số, khá rành internet, rất ham muốn tiến bộ, đang hăng hái tham gia ý kiến trên mạng, và có thái độ chính trị rất tiến bộ trước các vấn đề của đất nước: Từ đòi hỏi nền giáo dục nhân bản, chống tham nhũng, đòi nhân quyền, dân chủ đa nguyên đa đảng, đến có thái độ trước sự khiếp nhược của giới lãnh đạo Hà Nội khi mất Trường Sa - Hoàng Sa. 

Về mặt quốc tế: 

Trên phạm vi toàn cầu, xu thế dân chủ đang lan mạnh, tuy có khó khăn. Tôi xin đơn cử một số thí dụ:

- Khối ASEAN sau 47 năm hiện hữu, lần đầu tiên có Hiến Chương, trong đó có điều khoản thành lập Ủy Ban Nhân Quyền.

- Những gì đã xẩy ra và còn đang tiếp diễn ở Miến Điện và tấm gương kiên trì của Bà Aung San Suu Kyi là cổ vũ lớn cho chúng ta.

- Thái Lan và Pakistan đang có nhiều cơ may trở lại con đường dân chủ trong bầu cử QH sắp tới.

- Trung Đông hiện có những diễn tiến tích cực theo hướng cần phát triển kinh tế kết hợp với thay đổi nhãn quan chính trị theo hướng dân chủ của tất cả các bên tham chiến và dính líu.

- Trung Cộng giúp Mỹ thương thuyết với Bình Nhưỡng để phi hạt nhân hoá bán đảo Triều Tiên, với hy vọng Mỹ giúp trong vấn đề Đài Loan.

- Chống khủng bố: Mọi cố gắng cho thấy muốn đạt hiệu quả phải giải quyết hố xa cách giầu nghèo trên thế giới và trong mỗi nước, kết hợp với dân chủ để người nghèo nhất có được cơ hội phát triển.

Riêng tại Mỹ, phải nói là cộng đồng người Việt đã vận động rất hữu hiệu dư luận và chính giới Hoa Kỳ ủng hộ công cuộc đấu tranh của đồng bào trong nước. Một số thành quả đáng kể như:

- Tổng Thống Mỹ, Phó Tổng Thống, và ban tham mưu tiếp bốn người tranh đấu nhân quyền dân chủ thuộc một số hội đoàn trong cộng đồng trước khi ông Nguyễn Minh Triết thăm Mỹ.

- Và liền sau đó là thất bại về chính trị của chuyến đi này trước thái độ dứt khoát của hành pháp và lập pháp Hoa Kỳ ủng hộ nhân quyền và dân chủ tại VN, cùng phản ứng thích đáng của cộng đồng người Việt ở Hoa Kỳ.

- Nhiều nghị sĩ và dân biểu Mỹ đã lên tiếng, cũng như thông qua một số dự luật ủng hộ nhân quyền dân chủ tại VN. Và mới đây nhất, Trung Cộng công bố những tài liệu trong đó có công hàm ngày 14-9-1958 của Thủ Tướng Phạm Văn Đồng công nhận Hoàng Sa và Trường Sa là của Trung Cộng, làm sụp đổ tan tành huyền thoại HCM với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc và giải phóng dân tộc. Điều này rất hữu ích cho tiến trình dân chủ hóa VN. 

Trên đây là một số những dữ kiện và hiện tượng xẩy ra trong năm 2007 ở trong và ngoài nước cho phép chúng ta lạc quan với tương lai của đất nước. Tôi hy vọng 2008 là năm được mùa của Dân Chủ VN. 

• NGUYỄN ĐAN QUẾ