Năm 2008 này sẽ là một năm đánh dấu sự thành công bước đầu của phong trào dân chủ trong nước, ước mơ đấu tranh cho việc hình thành một xã hội đa nguyên chính trị và đa đảng đối lập đã sắp sửa thành công.

Chắc chắn rằng trong năm nay chính chính quyền cộng sản sẽ phải tiếp xúc bán chính thức với các đại diện của phong trào đấu tranh dân chủ để dần đi đến một lộ trình dân chủ hóa đất nước.

Trong hàng chục năm qua những tầng lớp trí thức luôn luôn là người đi đầu trong trận tuyến dân chủ hóa đất nước với sự hỗ trợ khi công khai, khi ngấm ngầm của đông đảo người dân nhưng do hoàn cảnh khó khăn trong khi chính quyền đang dùng một nhà nước chuyên chính vô sản sắt máu và bế quan tỏa cảng với các nước dân chủ khác nên nội lực và sự ủng hộ của thế giới chưa đủ để bắt đầu hình thành các lực lượng đối lập thực sự.

Năm 2008 này đã khác hẳn, việc gia nhập WTO, làm ủy viên không thường trực liên hiệp quốc ... đã làm cho Việt nam hội nhập dần với thế giới tự do dân chủ rộng lớn mà luật chơi chung nhất là các giá trị đích thực của con người.

Công nhân

Về chủ quan, trước hết lương thấp, giá cả leo thang chóng măt, lạm phát lên đến 12,6% trong năm qua đã làm cho đời sống công nhân cực kỳ bất lợi hay nói cách khác là họ sống không ra sống, sống không khác gì Culi thời kỳ Pháp thuộc. Trong khi công nhân biểu tình đòi hỏi phải được đối xử công bằng thì nhà nước lại ra Nghị định bắt buộc bồi hoàn thiệt hại khi đình công trái phép - nghị định đưa ra mang tính chất ép buộc công nhân nghèo lệ thuộc vào ý chí chủ quan của chính quyền, ý chí độc tài của tầng lớp lãnh đạo. Việc đình công mà nhà nước nói là trái phép hay tự phát chính là sự nổi dậy của công nhân để tự lập các nhóm hay công đoàn tự do, tự đứng ra giải quyết công việc của mình mà không cần công đoàn quốc doanh - đấy chính là sự phát triển các đoàn thể trong phong trào dân chủ hóa đất nước.

Nông dân

Với nông dân, 2.5 triệu người bị ảnh hưởng cuộc sống do thu hồi đất đai quy hoạch, đền bù không thỏa đáng, đàn áp, đánh đập, đốt phá ... gây nên sự căm phẫn trong xã hội và chính nhu cầu đoàn kết đã làm phát sinh các đoàn thể tự phát dân oan liên tục phát triển nhanh và đã hoàn toàn nằm ngoài vòng kiểm soát của chính quyền, việc này đã dẫn đến hàng trăm vụ án xét xử bắt tù những nông dân đòi đất, sự việc đã dồn nén sức chịu đựng của nông dân và gia đình đến mức thâm thù các cấp chính quyền.

Vừa rồi các trận lũ lụt liên miên, rồi trận rét lịch sử hiếm thấy trong mấy chục năm, bệnh rầy nâu bùng phát, bệnh H5N1 đang tái phát ... đã làm "bần cố nông" mạnh thêm người dân vốn đã quá khó khăn. Sự mất mát của cải, con người, sức lao động do tai nạn giao thông, bệnh ung thư và nhiều thứ bệnh trầm kha khác đã đẩy hàng trăm ngàn gia đình vào hoàn cảnh khốn cùng do mất sức lao động, do phải mất quá nhiều tiền mua thuốc điều trị - hàng ngày ở ngay bệnh viện K ở Hà nội vẫn có khoảng 7,000 người lê la chữa bệnh, trong khi các phúc lợi an sinh xã hội lại dần bị thu hẹp dưới cái tên mỹ miều: xã hội hóa y tế.

Trí thức

Cũng phải kể đến lực lượng học sinh, sinh viên, đa phần đều xuất thân từ gia đình nghèo, chịu kham khổ khi đi học vì tiền sinh hoạt, tiều thuê nhà tăng như vũ bão và bây giờ đang chịu thêm việc tăng học phí. Sự tác động của việc tăng học phí đến tầng lớp này đã làm cho xã hội sôi sục và điển hình là việc không đồng ý với mức tăng học phí mà BGH Trường THPT Dân lập Sào Nam (Nam Đàn - Nghệ An) đưa ra, đầu giờ học sáng 9/1/2008, nhiều học sinh đã đồng loạt "bãi khoá", gây náo loạn trong một khoảng thời gian ngắn, khiến ta liên tưởng đến ngày 9/1 ngày anh Trần Văn Ơn hi sinh trong cuộc biểu tình của học sinh, sinh viên Sài gòn. Hàng chục ngàn du học sinh Việt Nam trở về nước cũng đã đem theo lý tưởng về một xã hội dân chủ mà họ được tận mắt thấy tai nghe khi học tập, những hạt nhân này đang càng ngày chứng tỏ sự năng động trong phong trào và họ sẽ là lực lượng không gì nhuộm "đỏ" đầu họ bằng các lý thuyết cũ rích, lạc hậu.

Lao động nước ngoài

Bên cạnh đó là lực lượng xuất khẩu lao động, có thể sẽ lên đến 1 triệu người vào những năm 2015, và trong thời điểm hiện nay thì cỡ khoảng 500,000 người đang có mặt lao động tại các quốc gia trên khắp thế giới, gửi về 2 tỷ đô la trong năm qua. Sự việc hàng chục ngàn giáo dân đòi đất đai cũng là tiếng nói không sợ sự chuyên chính kiềm kẹp nữa, cho dù kết quả có là thỏa hiệp sao chăng nữa nhưng nó cũng đã góp phần tạo nên sự lan truyền của lòng can đảm, phá vỡ thế cô lập từng người dân như trước nay chính quyền vẫn làm được, và nó cũng góp phần đánh thức xã hội đang trầm lặng trước cái ác, họ đã biết rằng cái ác chỉ duy nhất thắng khi những người tốt không làm gì cả. Cơn lốc cổ phần hóa khắp nơi cũng đã làm được điều kỳ diệu đó là vô hiệu hóa gần hết quyền lực đảng ủy của cơ quan đó để góp 1 bước vào loại bỏ hệ thống chính quyền song trùng trong xã hội. Các tầng lớp "tư bản đỏ" hay không đỏ hiện nay cũng đã có nhiều sự lựa chọn cho mục tiêu có quyền lực hay vị thế trong xã hội nên không mặn mà, cố bám vào danh xưng cộng sản lỗi thời và mang tiếng là tội ác như nghị quyết 1481 của nghị viện EU đã nêu ....

Hoàn cảnh

Mục tiêu mà lúc nào đảng cộng sản độc tài cũng rêu rao là làm kinh tế trước rồi đến chính trị đã thất bại: mới nhìn qua GDP tăng 8.5% tưởng là tốt, ai dè lạm phát 12.6% đã xóa xổ luôn sự tăng trưởng này và cho mức sống của người dân đi xuống tăng trưởng âm, càng tiến sâu vào kinh tế thị trường thì cỗ máy nhà nước cộng sản độc tài hiện nay càng tỏ ra phản động, chống lại sự phát triển tiến lên phía trước: nhân lực phần lớn thì yếu kém và số còn lại không có khả năng thi thố, cạnh tranh tự do vì thiếu ô dù , họ đang rời bỏ và họ đã tạo nên một trào lưu rời bỏ công quyền ra làm tự do, bỏ luôn cái đuôi XHCN trong sự nhẫn nhịn đã quá đà.

Như dự báo của các nhà phân tích trong nước và quốc tế thì trong năm 2008 và những năm tiếp theo nhà nước sẽ còn phải in tiền ra nhiều để nâng lương, trả cho bộ máy yếu kém luôn làm ăn thua lỗ, lãng phí, tham nhũng ... đặc biệt phải in tiền để mua đô la trả lãi vay vốn từ nước ngoài cũng rất nhiều và trả vốn vay đến hạn cho nước ngoài, sự xoay sở giải quyết tài tình của chế độ ở chỗ luôn đổ hết khó khăn lên đầu dân sẽ càng châm ngòi cho sự phản kháng mang tính chất tập thể, lan rộng vì tất cả người dân đều chịu hậu quả xấu của cách quản lý xã hội tồi tệ gây ra.

Xét đến những áp lực khách quan, trên thế giới hiện nay các thể chế xã hội đa nguyên chính trị, dân chủ chiếm đến 99% và chỉ còn lại một số nước theo chủ nghĩa cộng sản độc tài như Trung Quốc, Bắc Hàn, Cuba và Việt Nam ta.

Thế giới

Về Trung Quốc, đa phần dân ta bị bưng bít thông tin cứ tưởng đó là nước không bao giờ thay đổi để có dân chủ nhưng trong cuối tháng 11 đầu 12/2007 Trung Quốc đã chính thức công bố sách trắng về chế độ chính trị, hiện nay họ đã hoàn toàn có chế độ đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập tuy nhiên vai trò của đảng cộng sản vẫn bao trùm.

Bắc Hàn thực chất không phải là một đất nước theo đúng nghĩa của nó, mà thực ra nó chỉ là 1/2 của một quốc gia, với nỗ lực đang xảy ra giữa hai bên Nam Hàn và phía bắc thì rõ ràng sự đa nguyên chính trị khi thống nhất hai nửa của đất nước họ là điều không phải bàn cãi, hiện nay nó đã có sẵn rồi.

Cuba, với lực lượng bất đồng chính kiến đông đảo và hoạt động quy mô lại được sự hỗ trợ của các nước dân chủ cho nên mầm mống đa nguyên chính trị đã thực sự chín muồi, với hàng chục ngàn người bất đồng chính kiến và được sự hỗ trợ hàng chục triệu đô la mỗi năm, lực lượng đối lập của Cuba đang dần áp đảo và một sự việc nhỏ như ông Fidel mất đi thì việc dân chủ hóa coi như đã được dọn sẵn.

Đối thoại

Trong khu vực Đông nam Á chỉ còn Việt Nam là một nước độc tài duy nhất, nói vậy thì có thể ai đó bảo là còn Lào, Miến điện. Nhưng thực ra Lào là một quốc gia rất nhiều các bộ tộc hợp thành nên tính chất chính trị đa dạng cục bộ đang là cơ thể sống muốn bứt tung cái áo chật hẹp, đặc biệt là các tổ chức chính trị đối lập còn có cả lực lượng vũ trang, tuy ít về trang bị nhưng đang là sức mạnh đối lập hiện diện sẵn ,ví dụ vừa qua việc mua bán cả chục triệu đô la vũ khí của VangPao là một thí dụ.

Vấn đề có xã hội dân chủ ở Lào chỉ là thời gian ngắn. Một nước bé như Campuchia cũng đã thực hiện chế độ đa nguyên chính trị ngay từ rất sớm, có thể nói là sau khi Việt Nam rút hết quân về nước và hiện nay từ một đất nước đổ nát cả về con người cả về nền móng căn bản của xã hội họ đã và đang phát triển mạnh mẽ, một người dân dễ dàng mua 1 xe ô tô Camry 2.4 đời 2003 với giá 5,000 USD - Việt Nam từ một nước đàn anh thì nay trở nên nước láng giềng cung cấp gái mại dâm làm nô lệ tình dục cho dân Campuchia.

Miến Điện những tưởng sẽ là một đất nước độc tài quân phiệt kéo dài nhưng sự kiện xuống đường vừa qua, năm 2007, của các lực lượng chính trị và sư sãi đã làm thay đổi tất cả, chế độ độc tài quân phiệt đã phải chấp nhận tổng tuyển cử vào 2010 với sự tham gia trước mắt của 8 đảng đối lập, quân đội hoàn toàn không tham gia chính trị, quản trị đất nước mà chỉ làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.

Việt Nam với hoàn cảnh khách quan và chủ quan như vậy thì việc kéo dài sự cai trị của một chế độ độc tài là không thể, nó đã yếu và phải thỏa hiệp để tự cứu chính mình. Chế độ độc tài tự biết rõ rằng không phải đàn áp những người đấu tranh dân chủ công khai mà giải quyết được sự tồn tại để cai trị nữa, bây giờ nó đã thực sự đối mặt với cả khối quần chúng nhân dân đang hừng hực khí thế tiến về phía trước, xóa mọi vật cản, và hơn ai hết nó hiểu rõ những nhân tố đối lập, bất đồng chính kiến qua hàng chục năm cọ sát, nó hiểu lực lượng dân chủ và một phần nào đã bị lôi kéo về phía tiến bộ.

Sự lựa chọn khôn ngoan nhất cho chế độ độc tài là đối thoại với lực lượng chính trị mà nó đã hiểu rõ đối tượng cần đối thoại. Đây cũng là cách duy nhất đưa đất nước qua giai đoạn chuyển đổi đầy nguy hiểm một cách an toàn, lộ trình dân chủ hóa đất nước sẽ xuất hiện trong năm nay với sự hợp tác của tất cả những người yêu nước, và tất nhiên bước khởi đầu sẽ không tránh khỏi những hạt sạn, những vấn đề chưa ngã ngũ, nhưng trên hết sự khởi hành cho công cuộc hòa hợp hòa giải dân tộc vì tương lai tươi sáng đã bắt đầu. 

• NGUYỄN PHƯƠNG ANH