Trước khi bị xử tử, anh Trổi không kêu Trời - cũng không gọi mẹ mà chỉ hô "Hồ Chí Minh muôn năm". Và cứ theo (nguyên văn) như lời ông Tố Hữu thì "Phút giây thiêng, anh gọi Bác ba lần!"

Về chuyện hô hoán của anh Trổi, có người đã nhận xét thế này: "sau ba câu khẩu hiệu Hồ Chí Minh muôn năm, Tố Hữu đã hạ một câu thơ thật là thần tình: Phút giây thiêng anh gọi Bác ba lần. Và thế là ngay lập tức, mấy câu khẩu hiệu khô khốc trên kia đã không còn là khẩu hiệu nữa, nó đã thành tình cảm, xúc cảm, thành nỗi niềm thiêng liêng của cả một đời người ở cái giây phút hiểm nghèo nhất. Và người đọc bỗng ứa nước mắt. Ðấy là tài nghệ của một bút pháp lớn. Bút pháp bậc thầy". [Trần Ðăng Khoa, Chân Dung Và Ðối Thoại (Hà Nội: Thanh Niên,1988),10]. 

Không những chỉ đọc, tôi còn viết lại câu thơ vừa dẫn. Sau đó, tôi ngồi (rồi nằm) lắng nghe lòng mình -lâu thật là lâu - nhưng sao tuyệt nhiên không thấy có chút "tình cảm" hay "xúc cảm" và "nỗi niềm thiêng liêng" gì (trào dâng) hết trơn hết trọi. Nước mắt cũng không "bỗng ứa ra" - như nhà thơ Trần Ðăng Khoa mong đợi. Thi sĩ với thường dân khác nhau thế đấy. 

Những "khẩu hiệu khô khốc" này chỉ khiến tôi đâm thắc mắc là tại sao ("phút giây thiêng") anh Nguyễn Văn Trổi không gọi hai lần, năm lần, hoặc một trăm lần mà lại "gọi Bác ba lần" - như vậy? Nỗi băn khoăn của tôi, tất nhiên, không có người giải đáp. Anh Nguyễn Văn Trổi đã chết. Tố Hữu thì chưa nhưng ông ấy không phải là một người khả tín.

Tương tự như anh Nguyễn Văn Trổi, ông Tố Hữu cũng thích "mần" cách mạng. Khác với anh Trổi, ông Tố Hữu chỉ chuyên làm thơ ở trong nhà - chứ không làm đặc công, mang mìn đi gài chỗ này chỗ nọ.

Sau khi bị bắt quả tang đang loay hoay đặt chất nổ dưới chân cầu Công Lý, người ta mang anh Trổi ra xử bắn tại pháp trường - Sài Gòn. Ông Tố Hữu (tất nhiên) không có mặt nơi đó. Lảng vảng xa gần, xớ rớ đâu đó, cũng không. Ông ấy ở tuốt ngoài Hà Nội lận. Việc anh Trổi gọi tên bác ba lần hay sáu lần… hoàn toàn là chuyện bịa! 

Mà cái gì chứ bịa chuyện thì đúng là sở trường của ông Tố Hữu, như chính ông ta đã (hãnh diện) thừa nhận điều này. Khi được hỏi về hoàn cảnh sáng tác của một bài thơ khác, viết về Ðiện Biên Phủ, Tố Hữu "nheo nheo một bên mắt, vẻ trẻ trung, tinh nghịch" và nói: 

• Này, xem ra không thể tin cánh văn nghệ được đâu hỉ. Phịa, toàn là phịa. Chỉ có điều là mình phịa như thật, nên người ta cũng tha cho. 

Rồi Tố Hữu lại cười. Nụ cười thật hiền hậu. Trông ông lúc này có dáng vẻ của một ông Phật...
 
• Thế từ lúc mở màn cho đến khi kết thúc chiến dịch, anh có lên Ðiện Biên Phủ bao giờ không ?

• Không! Nào mình có biết Ðiện Biên ở đâu mà đi (sđd, trang16 & 17). 

Ðó là mới nói về phần nhân cách và ngoại hình. Thi tài mới là điều cần nói khi viết về một thi sĩ, và Trần Ðăng Khoa đã nói đến tài năng của Tố Hữu (một cách rất ví von) như sau: "Nếu mỗi nhà văn là một người thư ký của thời đại, theo quan niệm Banlzac, thì Tố Hữu chính là người thư ký của cách mạng. Thơ của ông là biên niên sử của cách mạng Việt Nam" (sđd, trang 10). 

Tôi nghĩ đến Ðức Phật cùng với một tiếng thở dài (cố nén) và sao thấy ái ngại (hết sức) cho - cái được gọi là - "biên niên sử của cách mạng Việt Nam". Tưởng gì chớ làm thư ký thì đâu cần phải có "bút pháp bậc thầy", và cũng không cần " lớn". Trung bình cũng được. Nhỏ cũng không sao. Chỉ cần trung thực là đủ. Mà trung thực hay khả tín, như đã thưa, là điều hoàn toàn trái ngược với bản tính của ông Tố Hữu (nói riêng) và những người chuyên hành nghề cách mạng (nói chung). 

Và đó cũng là lý do tại sao ông Tố Hữu bị nhiều người coi thường hay chê trách. Khách quan mà nói, tôi e rằng dư luận có phần khắt khe với ông ta. Sở dĩ Tố Hữu cứ bịa hết chuyện này đến chuyện nọ chỉ vì bộ mặt thật của "cách mạng Việt Nam" rất khó coi, cần phải che dấu - thế thôi. Ðó là một thứ face cachée, nếu nói theo tiếng Tây- và nói theo kiểu của nhà văn Bùi Tín.

Ngay cả sau khi "cách mạng" đã thành công, cướp được chính quyền, những người cộng sản Việt Nam vẫn tiếp tục giữ thái độ dối trá và trí trá. Những kẻ kế nhiệm ông Tố Hữu sau này, để làm "loa" cho nhà nước, cũng không bao giờ thốt lên được một lời nào thành thật. 

Trong một bức thư ngỏ, viết từ Hà Nội, được phổ biến rất rộng rãi vào những ngày gần đây, có đoạn đáng chú ý như sau:" Hai ngày sau Ðại Hội Ðảng IX, tức là ngày 24 tháng 4 năm 2001, tôi đã bị bắt vào tù rồi! Vậy mà khi dư luận trong nước dấy lên sự phản đối việc bắt giữ tôi và các tổ chức nhân quyền thế giới chất vấn chính phủ ta về việc bắt giữ cựu chiến binh Vũ Cao Quận thì bà Phan Thúy Thanh - người phát ngôn của bộ ngoại giao chối bai bải là không hề có việc bắt tôi, chuyện bắt tôi bỏ tù là chuyện bịa đặt vu khống của kẻ xấu" (Vũ Cao Quận, "Thư Ngỏ Gửi Ông Phan Khắc Hải, Thứ Trưởng Bộ Văn Hóa - Thông Tin." Người Việt ,14 Mar., 2002).

Tôi tận tình chia sẻ sự bất nhẫn của ông Vũ Cao Quận nhưng không đồng tình với những lời lẽ nặng nề mà ông ấy dùng để mô tả việc làm sai trái của bà Phan Thúy Thanh. "Chối bai bải" không phải là phương cách ứng xử thích hợp cho bất cứ loại người nào. Ðó chỉ là thái độ của một con "vẹm" cái. 

Cũng như ông Tố Hữu, bà Phan Thúy Thanh bắt buộc luôn luôn phải dối trá hay trí trá. Lý do: cái chế độ mà bà ta lựa chọn để phục vụ được cấu thành và dựng xây trên sự gian xảo mà. Làm sao bà ấy có thể cư xử đàng hoàng và lương thiện được? 

Tôi chỉ hơi lấy làm buồn khi nghe bà Thanh tuyên bố rằng phần lớn những người Việt thuộc sắc tộc thiểu số đang tị nạn tại Cao Miên có "ước vọng nóng bỏng" được hồi hương (Vietnam's Foreign Ministry spokeswoman Phan Thuy Thanh said it was "regrettable" UNHCR had so far returned only 15 minority people from Cambodia under a tripartite agreement reached in January, despite 'the burning desire' of most of them to come back), theo như tường thuật của ký giả David Brunnstrom - qua bản tin của hãng Reuter, gửi đi từ Hà Nội vào ngày 13 tháng 3 năm 2002 . 

Bà Thanh không phải là phát ngôn viên của những người tị nạn. Lẽ ra, bà ấy không nên lanh chanh như thế. Tương tự, bà Thanh cũng không có thẩm quyền hay tư cách gì để khẳng định rằng "những người Việt nam đang sống trong những trại tạm cư ở Cam-pu-chia không phải là người tị nạn. Họ là những người do bị kích động, lừa gạt đã vượt biên trái phép sang Cam-pu-chia" (Nhân Dân, 7 Mar., 2002). 

Ủa, bộ thiệt vậy sao? Nói vậy không lẽ hồi giờ "đã" có người vượt biên "đúng phép" ra khỏi Việt Nam sao? Bà Phan Thúy Thanh "dám" quên rằng cách đây chưa lâu, có vài triệu người dân Việt cũng vượt biên "trái phép" như thế đến những quốc gia lân cận - trong số đó có Cao Miên sao? Những kẻ này - theo như lời của nhà đương cuộc Hà Nội, vào thời điểm đó - cũng bị "kích động, lừa gạt" để chạy theo "bơ thừa sữa cặn", "theo chân đế quốc" và "bọn phản động" vậy. 

Rồi, chả hiểu tại sao, khi khổng khi không, hàng triệu người "vượt biên trái phép" này (bỗng) trở thành "khúc ruột xa ngàn dặm", và "một bộ phận không thể tách rời của dân tộc" ("Tổng Bí Thư Nông Ðức Mạnh Chúc Tết Bà Con Việt Kiều," Nhân Dân, 2 May 2002).

Cùng số báo dẫn thượng, trong bài tường thuật về "buổi lễ" đón tiếp Việt Kiều thăm quê hương ăn Tết Nhâm Ngọ, tôi điểm danh thấy dân làng Ba Ðình (từ trên trở xuống) không thiếu mặt bất cứ một ai - ngoài Võ Nguyên Giáp. Ông đại tướng vắng mặt không phải vì liêm sỉ hay tự ái mà chỉ vì đang bịnh quá, đi hết nổi - vậy thôi. 

Trí nhớ của đám người cộng sản Việt Nam về chuyện tị nạn, rõ ràng, hơi … ngắn. Và trí nhớ tập thể của khối người Việt tị nạn ở hải ngoại, xem ra, cũng không lấy chi làm dài. Họ quên rằng cách đây chưa lâu chính mình cũng vượt biên "trái phép", cũng sống lây lất ở những trại tị nạn này hay trại tị nạn khác, cũng ăn cơm của Cao Ủy Tị Nạn, cũng bị cảnh sát (Thái Lan - Nam Dương hay Mã Lai) đánh đập. Do đó, chuyện cảnh sát Căm Bốt dùng roi điện trấn áp những người tị nạn khi họ phản đối chuyện bị giao trả về Việt Nam (Cambodia police recently assaulted asylum seekers with an electric baton at ne U.N. refugee camp when they spoke out against returning to Vietnam - theo như nguồn tin của Reuters, đánh đi từ Phnom Penh vào ngày 4 tháng 3 năm 2002) đã không khiến cho bất cứ ai nóng ruột hay nóng mặt. Chả thấy một cá nhân, tổ chức, hội đoàn, lực lượng, mặt trận... nào lên tiếng hết - cho dù chỉ là một tiếng thở dài.

Ngọn lửa Tây Nguyên bùng cháy, rồi âm ỉ từ hơn một năm qua,dường như, cũng không khiến ai quan tâm hay xao xuyến. Chúng ta sót xa vì từng tấc đất bị cắt cho lân bang nhưng dửng dưng trước chuyện đồng hương của mình bị đàn áp và ngược đãi. Tại sao vậy chứ? Không lẽ đồng bào "thượng" không phải là đồng bào ... "thiệt" sao? 

Mà dù có "thiệt" vậy chăng nữa thì cũng đừng quên rằng ngoài bờ biển ra, phần biên giới còn lại của Việt Nam đều là nơi cư ngụ của những sắc tộc thiểu số - tự ngàn xưa. Cho dù hoạ cộng sản sẽ qua và sắp qua, quê hương sẽ được quang phục trong những ngày tháng tới, quan niệm (hẹp hòi) của người Kinh về chủng tộc cần phải được xét lại; nếu không, đất sẽ mất nữa và nước (rồi) cũng thế thôi.