Con đường xuyên Việt, chạy trên rặng Trường Sơn, có tên thường gọi là đường mòn Hồ Chí Minh, và đã có lúc bị mỉa mai là "Ðường Ði Không Ðến" - theo như tựa một cuốn sách của nhà văn Xuân Vũ. Dù tác phẩm này được nhiều người tìm đọc và được tái bản nhiều lần, lời tiên đoán (hay"trù mạt" ) của tác giả - tiếc thay - hoàn toàn ... trật lất! Những bộ đội miền Bắc, theo con đường Trường Sơn vào Nam - dù "mười phần chết bẩy còn ba" rồi "chết hai còn một" bởi đói khát, bệnh tật, và bom đạn - đã đi đến đích. Họ vào đến Sài Gòn ngày 30 tháng tư năm 1975.

Trước thời điểm này, ở Hà Nội đã có thành ngữ :

Ðêm đêm cả nhà lo việc nước.
Ngày ngày cả nước lo việc nhà

Chiến thắng của đảng Cộng Sản Việt Nam chỉ làm thay đổi thái độ sống của dân chúng ở mọi miền - kể luôn miền...ngược. Từ đây, mọi người đều sống "thư dãn" hơn chút đỉnh. Chứ cứ nay đánh thằng này, mai đánh thằng kia. Xuơng chất thành núi; máu chẩy thành sông. Công nhân nhà máy dệt Nam Ðịnh "làm ngày không đủ, tranh thủ làm đêm, làm thêm giờ ngủ" mà vẫn sản xuất không kịp vải làm khăn tang cho cả nước ...thì tội quá; đã thế, chả bao lâu lại hối hả xoay ra vồ vập bắt tay thằng này, vồn vã quàng vai thằng nọ, hân hoan đón tiếp thằng kia... Sao thấy nó kỳ kỳ. Thôi thì cả nước (thống nhất) lo việc nhà, cho nó đỡ phiền.

Tuy là Bộ Trưởng Bộ Giao Thông Vận Tải của một quốc gia mà "ngày ngày cả nước ( chỉ ) lo việc nhà "như thế, khi được phóng viên báo Lao Ðộng - số ra ngày 19 tháng 5 năm 99 - hỏi về vốn liếng cho dự án mở đường Trường Sơn, ông Lê Ngọc Hoàn vẫn mạnh miệng tuyên bố: "Xây dựng con đường này, chúng tôi thấm nhuần tư tưởng chủ đạo là phát huy nội lực...". Tương tự, ông Lê Khả Phiêu, Tổng Bí Thư đảng CSVN cũng mau mắn đề cập đến chuyện "phát huy nội lực'' - và giải thích văn hoa rằng đó là " sức mạnh văn hoá của dân tộc Việt Nam, đạo đức trí tuệ Việt Nam... để chúng ta vượt mọi khó khăn trong những thời điểm gian nguy nhất..." - khi trả lời phỏng vấn của tờ Sài Gòn Giải Phóng, số ra ngày 16 tháng 6 năm 2000.

Kêu gọi, động viên dân khí, dân chí, nội lực toàn dân - nói một cách công tâm - là chuyện nhà cầm quyền nào cũng phải làm khi hữu sự. Ðiều đáng nói là nhà cầm quyền cộng sản Việt Nam rất hay kiếm chuyện nên họ "hữu sự" hoài hoài. Kể từ khi giành được quyền bính đến nay, họ chưa bao giờ ngưng tìm cách đưa đất nước và dân tộc Việt vào những hoàn cảnh "khó khăn" và những "thời điểm gian nguy" – nếu nói theo ngôn ngữ của đồng chí (đương kim) Tổng Bí Thư. Họ lôi kéo dân chúng từ chiến dịch này sang chiến dịch khác, hết cuộc chiến này qua cuộc chiến kia. Tạo ra gian khổ vốn vẫn là sở trường của người cộng sản, và kẻ thù thì (ôi thôi) họ chưa bao giờ thiếu! Ðã có lúc, văn công của họ kêu gọi mọi người:

-Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai...

(Tố Hữu)

- Ðường ra trận mùa này đẹp lắm
Trường Sơn Ðông nhớ Trường Sơn Tây.

(Phạm Tiến Duật)

Cùng ngày này - theo như tường thuật của phóng viên Thanh Thủy và Lê Anh Tuấn của báo Lao Ðộng, số ra ngày 6 tháng 4 năm 2000 - vào lúc 11 giờ 15 phút, Thủ Tướng Phạm Văn Khải thay mặt đảng phát biểu như sau:"Các đơn vị mở đầu cuộc tiến công xây dựng tuyến đường phải thấy rõ đây là vinh dự, là trách nhiệm, là cơ hội..." Trách nhiệm mẹ rượt gì, và cơ hội cho ai thì không nghe ông Khải nói; hoặc giả, ổng cũng có nói láp giáp gì đó nhưng hai vị phóng viên nhà nước - có tên vừa nêu - đã giả dụ rằng ai cũng biết hết trơn rồi, khỏi cần phải ghi lại cho dài dòng và tốn giấy nên chỉ để ba chấm lửng vậy thôi!

Mà tình thiệt thì người đui cũng phải thấy rằng đây là "trách nhiệm" của dân, và là "cơ hội" của qúi vị cán bộ đảng viên đảng CSVN. Khi ông Thủ Tướng của một quốc gia mà nạn tham nhũng được xếp thứ nhì Châu Á đã nói đây là "cơ hội" thì qúi vị cán bộ dưới quyền phải hiểu ngay là … cơ hội bằng vàng, vào lúc chợ chiều, chớ không phải chuyện chơi. ïCon đường tốn kém bạc tỉ mà, và là đô la đó nha chớ không phải là cái thứ tiền thổ tả như tiền Miên, tiền Lèo hay tiền của bác Hồ đâu.

Cũng cứ theo như tường thuật của phóng viên Thanh Thủy và Lê Anh Tuấn - qua bài báo dẫn thượng - hôm làm lễ mở đường có một cụ già tên Di, tuổi đã ngoài 70, quê ở Vạn Trạch, đi bộ cả chục cây số đến nơi tham dự, và đã rưng rưng nói:’’Gần hết đời người hôm nay bầy tui vui quá. Tui cố ráng sống thêm vài năm nữa để được đi một đoạn trên con đường vĩ đại, mang tên cụ Hồ…”

Thiệt, nghe mà muốn rớt nước mắt. Nói tóm lại thì cái gì có dính tới bác Hồ là đương nhiên vĩ đại, vậy thôi. Ðường Trường Sơn không thể ra ngoài thông lệ đó. Khi còn chiến tranh nó là "huyết mạch" để nuôi dưỡng cuộc chiến, bây giờ nó "sắp" trở thành "huyết mạch của đất nước trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hoá." Thời nào thì nó cũng vĩ đại và cũng cần đến máu xương hay mồ hôi nước mắt của người dân. Chỉ có chút dị biệt là thời nay những nghệ sĩ cỡ như Tố Hữu, Phạm Tiến Duật đã bắt đầu biết ngượng nên qúi ông Tổng Bí Thư, ông Thủ Tướng, Chủ Tịch Nước và Bộ Trưởng Giao Thông Vận Tải ... đành phải "động viên xuông", chứ không còn văn thơ và ca nhạc đi kèm nữa.

 Thiếu phần "văn nghệ phụ diễn" tuy buồn nhưng không kẹt, điều kẹt nhứt là e rằng dân Việt không còn sẵn lòng để nhận "trách nhiệm" và "vinh dự" do đảng giao phó nữa. Sức nguời có hạn thôi chớ bộ ? Nội lực ở đâu ra mà "phát không" liền liền như vậy, mấy cha?

Người ta không thể đo dân chí, dân khí và ý thức công dân của một dân tộc như đo một một bình dầu hay một chai nước mắm. Tuy nhiên, có nhiều hiện tượng xã hội được xem như những dấu chỉ khả tín về "nội lực dự trữ" của dân tộc đó. Xin đơn cử vài thí dụ.

Theo phúc trình của Vietnam Investment Review (ngày 10 tháng 5 năm 2000) thì "trong số 2.291 trẻ em bị bắt vì hành nghề mãi dâm ở Svay Pak, ngoại ô Phnom Penh, có đến 78 phần trăm là người Việt." Con số này đễ gây cảm tưởng rằng bán dâm là một nghề "dễ sống" tại Nam Vang. Sự thực không phải vậy đâu. Nhật báoViệt Báo xuất bản tại California Hoa Kỳ (số ra ngày 16 tháng 7 năm 2000) có ghi lại chi tiết về giá cả như sau: "Một trinh nữ 14 tuổi giá 5 chỉ vàng, tương đương với hai trăm Mỹ Kim, ở Kampuchea."

Tưởng cũng cần nói thêm là mục đích của việc trao đổi mua bán không chỉ giới hạn vào chuyện thỏa mãn tình dục mà còn có giá trị "cao" về mặt y tế nữa. Cũng như nhiều dân tộc chậm tiến khác ở Phi Châu và Á Châu, nguời Miên, người Tầu và người Thái tin rằng họ có thể "sang" bệnh liệt kháng cho một trinh nữ - sau khi giao hợp! Ðó là lý do tại sao trẻ em Việt Nam, kể cả những đứa chỉ tay không có đường xuất ngoại, được "xuất cảng'' ào ạt qua những nước láng giềng. Dù vẫn bị mang tiếng là những kẻ tán tận luơng tâm, khách quan mà nói, dịch vụ bán dâm kiểu này - dường như - không nằm trong chủ trương chính thức của cộng sản Việt Nam.

Thêm một việc nữa, cũng chưa chắc đã nằm trong quốc sách, là CSVN cố tạo ra một xã hội mà mọi người phải ăn cắp để sống còn - như đã được ghi nhận bởi nhà văn Bùi Ngọc Tấn:"... không ăn cắp khó mà tồn tại...Ăn cắp để sống, để đỡ đói. Ăn cắp để làm giàu. Ðể ngoi lên một địa vị cao sang. Càng ăn cắp càng giàu có, càng được mọi nguời kính trọng. Tệ hại nhất là ăn cắp, nhưng vẫn dậy dỗ mọi người chống ăn cắp, vẫn thuyết giảng lý tưởng một cách rất thành thật, thiết tha. (Chuyện Kể Năm 2000. Câu Lạc Bộ Tuổi Xanh xuất bản tại California năm 2000, trang 93).

Một nhân sĩ khác, ông Hà Sĩ Phu, cũng đưa ra nhận xét tương tự về nét đặc trưng của những người cùng thời với mình:"Không có nhân cách nguời ta vẫn sống, thậm chí còn sống béo tốt hơn". ( "Chia Tay Ý Thúc Hệ." Tuyển Tập Hà Sĩ Phu. Phong Trào Nhân Quyền Cho Việt Nam Năm 2000 và Tạp Chí Thế Kỷ 21 xuất bản năm 96, trang 207).

Gần đây nhất, bản tin của AFP - dưới tiêu đề "Vietnamese provincial official sacked for corruption" - đánh đi ngày 30 tháng 8 năm 2000, có ghi nhận như sau: "Những trường hợp tham nhũng đang gia tăng nhiều lần trong những năm gần đây ở cả cấp chính phủ trung ương của cả hai miền, gây tổn thất hàng trăm triệu Mỹ Kim cho Việt Nam, một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới (Corruption cases have multiplied in recent years in both central government, causing hundreds of million dollars to Vietnam, one of the the world's porest nation).

Hàng trăm triệu Mỹ Kim ăn cắp này cứu vớt được bao nhiêu bé gái Việt Nam đang bán mình ở Cao Miên ? Trong tương lai gần - khi thân tàn ma dại trở vế cố quốc, cùng với vi khuẩn HIV - các em sẽ truyền bệnh cho bao nhiêu nguời khác nữa ở quê nhà? Ngân sách quốc gia sẽ cần bao nhiêu triệu hay tỉ Mỹ Kim (nếu có) trong lãnh vực y tế để trả giá cho 200 đô la mà thân nhân các em đã nhận được hôm nay ?

Dù bị đe doạ thường xuyên, trước thảm trạng của đồng bào, giới trí thức Việt Nam phải đành lên tiếng. Qua bản Kết Ước 2000, bản văn đúc kết một số nhận định chung của giới nguời này về tình hình đất nước, có đoạn nguyên văn như sau: "Thế kỷ 21 và thiên niên kỷ thứ ba đến vào giữa lúc mà xu hướng toàn cầu hóa đã trở thành áp đảo. Trong kỷ nguyên mới này, cũng là kỷ nguyên của sáng kiến và sự hiểu biết, các quốc gia mà biên giới được coi như hàng rào ngăn chận đà tiến chung và những giá trị phổ cập của loài người sẽ không còn lý do tồn tại và sẽ không thể tồn tại. Các quốc gia như thế sẽ không được sự hưởng ứng của người dân, sẽ không động viên được nội lực, sẽ thua kém, sẽ bị giải thể trong lòng người và sau cùng sẽ tan rã."

"Chúng tôi là những người Việt Nam cùng chia sẻ sự lo âu trước sự tụt hậu của đất nước, trước sự thờ ơ của quần chúng và sự thiếu tầm nhìn của những người lãnh đạo đất nước...sự kiện người dân mất lòng tin vào ý thức cộng đồng, mỗi người tự tìm một giải pháp cá nhân là rất nguy hại cho đất nước và cho mọi ngừơi. Chúng tôi muốn giữ đất nước mà ông cha đã đổ mồ hôi và xương máu tạo dựng cho con cháu. Chúng tôi muốn để cho thế hệ mai sau một đất nước đẹp hơn, đáng yêu và tự hào hơn."

Trong một quốc gia mà "ngày ngày cả nước lo việc nhà" [nghĩa là ý thức cộng đồng và xã hội công dân (civil society) kể như đã... tiêu tùng] mà vẫn cứ thản nhiên kêu gọi ''động viên nội lực toàn dân'' thì quả là một thái độ rất "thiếu tầm nhìn của nhiều người lãnh đạo đất nước... trước sự thờ ơ của quần chúng..."

Nhận xét vừa nêu của giới trí thức Việt Nam, về những người hiện đang nắm quyền bính ở xứ sở này, nói tình ngay, hoàn toàn không có gì quá đáng - ít nhất thì nó cũng không quá đáng đến độ phải ghép nhau vào tội ...phản quốc! Bằng tội danh này, theo điều luật 78 của Bộ Luật Hình Sự hiện tại ở Việt Nam, những người "bị tình nghi" có liên quan xa gần đến việc soạn thảo bản Kết Ước 2000 ( như qúi ông Mai Thái Lĩnh, Hà Sĩ Phu...) có thể sẽ bị kết án tử hình.

Thiệt, nghe mà thấy ghê. Giết người sao mà dễ ợt, vậy kìa? Mai Thái Lĩnh, Hà Sĩ Phu... - rất có thể - cũng đã đi tầu suốt nếu như vào ngày 19 tháng 5 vừa qua một số nhân sĩ Việt Nam đã không khẳng khái lên tiếng phê bình chuyện ghép tội phản quốc cho hai ông là việc làm "tùy tiện, vô căn cứ", và đã làm đơn yêu cầu ông Chủ Tịch và các vị Ðại Biểu Quốc Hội CHXHCNVN khoá X cứu xét lại vấn đề này.

Hơn ba tháng sau, qua nhật báo Người Việt - phát hành từ California Hoa Kỳ, số ra ngày 8 tháng 9 năm 2000- độc giả lại đọc được tờ đơn thứ hai của những nhân sĩ Việt Nam, chất vấn quốc hội xứ sở này vì sự im lặng (hay hèn hạ) khó hiểu của họ. Nội dung bức thư , có đoạn như sau:

"Căn cứ luật khiếu tố tháng 12 năm 98, các điều 9, 34, 36, 66, 67, 85 và 97 đã qui định rõ ràng trách nhiệm của QH và đại biểu QH là :"Giám sát việc thi hành pháp luật về khiếu nại, tố cáo...Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, đại biểu QH khi nhận được khiếu nại, tố cáo có trách nhiệm nghiên cứu, kịp thời chuyển đến người có thẩm quyền và đôn đốc theo dõi việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, đồng thời báo cho người khiếu nại, tố cáo biết việc chuyển đơn đó...chậm nhất là 10 ngày, kể từ ngày nhận đơn tố cáo..."

"Hiến pháp và luật khiếu tố đã qui định như vậy. Tuy nhiên, từ ngày gửi đơn khẩn cấp đề ngày 19/5/2000 tới nay đã được 3 tháng giời rồi mà chúng tôi không hề nhận được thông tin nào từ phía QH, như pháp luật qui định. Chúng tôi yêu cầu QH thực thi đúng hiến pháp đã qui định và trả lời trên báo chí."

Luật pháp (nói chung) hay tư pháp và lập pháp (nói riêng) chỉ là đồ trang sức, không mất tiền mua, của đảng CSVN. Ðòi hỏi quốc hội của xứ sở này phải "giám sát việc thi hành pháp luật...như hiến pháp đã qui định" chỉ là điều giễu cợt , nó cũng giễu cợt như chuyện bắt mấy con rối nước phải biết suy nghĩ và hành xử như người.

Cơ quan lập hiến thường là nơi qui tụ những tinh hoa của một quốc gia. Riêng ở Việt Nam (bây giờ) thì khác. Nó là nơi tập họp những phần tử đốn mạt nhất của dân tộc này. Cái gọi là nghị định 31/CP, ban hành ngày 14 tháng 4 năm 97, sẽ mãi mãi là một vết chàm trong lịch sử luật pháp Việt Nam vì nó cho phép các cơ quan hành pháp mọi cấp được quyền quản chế bất cứ người dân nào bị nghi ngờ rằng có thể phương hại đến an ninh chung mà không cần xét xử. Oâng Hà Sĩ Phu đã ở “diện quản chế” này nhiều năm. Mới đây, cùng với ông Mai Thái Lĩnh, ông “được” chuyển qua “diện tử hình treo” vì cả hai bị tình nghi…phản quốc – như đã trình bầy.

Kẻ viết những giòng chữ này chỉ là một thường dân nên không thể viện dẫn luật một cách rành rẽ và cũng không có khả năng tự chế để có thể xử dụng thứ ngôn ngữ khiêm cung và nhã nhặn của giới nhân sĩ như qúi ông Hoàng Minh Chính, Phạm Quế Dương, Nguyễn Thanh Giang, Hoàng Tiến, Trần Dũng Tiến - những nhân vật đứng tên trong cả hai lá đơn vừa dẫn; tuy nhiên, trong tinh thần "thất phu hữu trách" nên cũng xin được mạo muội nêu lên ý kiến thô thiển như sau.

Thái độ của đảng CSVN đối với Hà Sĩ Phu và Mai Thái Lĩnh, cũng như đối với tất cả những nhân vật bất đồng chính kiến khác, nếu nói theo ngôn ngữ của đời thường, chỉ là lối tráo trở của những kẻ "vừa đánh trống vừa ăn cướp". Giả dụ rằng chính Hà Sĩ Phu, Mai Thái Lĩnh...có tham dự vào việc soạn thảo Bản Kết Ước 2000 đi nữa, không lẽ ước mong " để lại cho các thế hệ mai sau một đất nước đẹp hơn, đáng yêu hơn và đáng tự hào hơn" - theo như ý nguyện của họ qua bản Bản Kết Ước 2000 - là một thứ tình cảm hay hành vi phản quốc hay sao ?

Vậy chứ xô đẩy cả chục triệu người, thuộc mấy thế hệ kế tiếp, vào những cuộc chiến hoàn toàn không cần thiết không lẽ là một cách bầy tỏ lòng trung thành với tổ quốc ? Ðưa cả nước đến mức khánh tận toàn diện về kinh tế cũng như luân lý và đạo đức thì gọi đó là tội trạng gì ? Phá nát môi trường sống của hết một giang sơn, "đất nước mà ông cha đã đổ mồ hôi xương máu tạo dựng" lại hành vi yêu nước hay sao ?

Hà khắc, bạo ngược - dù đi kèm với chính sách ngu dân - rồi cũng có lúc mang lại những hậu quả tai hại khó lường. Nó đã làm bật dậy nội lực của người dân, như đã diễn ra ở Thái Bình vào tháng 6 năm 97 (và vẫn âm ỉ tiếp diễn cho đến bây giờ), ở Nam Ðịnh vào tháng 6 năm 2000, và gần đây nhất , ở Ðắc Lắc - bởi đồng bào Thượng, vào ngày 8 tháng 8 năm nay. Nội lực tự phát, chắc chắn, vũ bão hơn thứ "nội lực được động viên". Người ta đang chờ xem khả năng đàn áp và khủng bố của đảng CSVN còn "mạnh" đến cỡ nào trước nguồn nội lực mới của người dân Việt, trong bối cảnh mới và thời điểm mới của lịch sử toàn cầu - khi mà chuyện "giết người bịt miệng" đã trở thành một điều bất khả.

Bể khổ thì vô bờ, như Phật đã dậy tự ngàn xưa, và nếu buông đao đồ tể thì có thể thành Phật được. Thời của đức Thích Ca chưa có cái thứ người như người cộng sản Việt Nam nên, kể như, ngài đã “hớ” (ít nhất) một câu. Câu thứ hai, rất có thể, Phật cũng “hớ” luôn là “cửa thiền luôn rộng mở.” Nói thiệt tui quen biết rất nhiều người vô cùng chủ quan nhưng chưa thấy ai mà “khinh địch” như đức Phật. Phải chi cửa thiền chỉ mở he hé thôi thì đâu đến để lọt vô được cái thứ sư sãi quốc doanh.

Tui không tin là những ủy viên trung uơng đảng cộng sản Việt Nam có thể thành Phật được dù chút xíu nữa họ buông đao, và buông luôn cả búa liềm; tuy nhiên, tôi tin rằng họ có thể rút lui và chết trong an bình nếu làm như vậy. Và như vậy, may ra, nước Việt mới tránh được một cuộc tương tàn mà lần này thì máu của mọi người đều đổ – kể cả những người chỉ vào đảng (hôm qua) cho đỡ đói.