Rồi tháng 6, 1975 đểø chính bản thân anh có cảm giác như chết đi từng phần trong cơ thể, khi quấy xong bình sữa cho con, mang vội chiếc túi nhỏ với cảm giác tuyệt vọng… Lần đi nầy cùng đành như cơn tử biệt, bởi thấy rõ chiếc bẩy sự chết đang dần sụp xuống, chắc chắn siết cứng lại… Tiếp tháng Sáu, 1976, đúng Ngày Quân Lực, bước xống tàu Sông Hương ở Tân Cảng, góc cầu xa lộ Sài Gòn- Biên Hoà, nhìn ra xa, Sài Gòn xao xác ánh điện vàng đục, giòng nước sông cuồn cuộn lẫn màn đêm… Giữa cảnh sống thú vật, tệ hơn con thú vì phải ngồi im không cử động, tiểu, đại tiện trên cùng một chỗ trong suốt hành trình hai ngày đêm đi ra "miền Bắc xã hội chủ nghĩa", so với cái chết nơi giòng nước trong xanh của biển trời phương Nam, chắc chắn ngàn con người dưới những căn hầm tàu địa ngục nầy nếu có quyền chọn lựa, sẽ quyết định dễ dàng. Mười bốn năm sau, anh trở về với cảm giác đau xót nguyên vẹn của lần lâu dài bị lăng nhục. Bước chân vào căn phòng với tủ sách trống vốc, lăn lóc nhàu nát cuốn tập con anh tập viết những giòng chữ đầu đời. Con mình bây giờ ở đâu? Cũng tháng Sáu gớm ghê nầy của năm 1990, mười năm trước mà anh tưởng chừng như hôm qua, ngay hôm nay, khi anh từ phi trường Tân Sơn Nhất trở về… Vào căn nhà người vừa ra đi, nhìn lên tấm lịch - Hôm nay, 8 tháng Sáu, sinh nhật của Nh… Em và con bây giờ nơi đâu?

II- Cờ Lên Trong Vũng Lửa: Nhưng tháng Sáu không hẳn chỉ là thời điểm đau thương, tuyệt vọng, khốn cùng như trên, mà đã là lần lịch sử chuyển mình, núi rừng, đất trời miền Nam đồng vang dội chiến công- Quân Nam quyết liệt xốc tới nơi những chiến trường Quảng Trị, Bồng Sơn, Kon-Tum, An Lộc… hiện thực một lần nghĩa vụ linh thiêng muôn thuở của Người Lính – Bảo Quốc An Dân - Sứ mệnh không hề nói thành lời, và được hiện thực với chính máu xương của những con người vô danh cao thượng mà Ðằng Phương, giáo sư Nguyễn Ngọc Huy mấy mươi năm xưa đã viết nên những giòng máu lệ ngợi ca hùng tráng,

Họ là những anh hùng không tên tuổi
Sống âm thầm trong bóng tối mênh mông
Không bao giờ được hưởng ánh quang vinh
Nhưng can đảm và tận tình giúp nước…

Nội dung vĩ đại trên được thực hiện qua những cảnh tượng hùng tráng: Ngày 25 tháng 6, 1972, chiến dịch tái chiếm Quảng Trị khai diễn với các đơn vị, Thủy Quân Lục Chiến, Nhảy Dù, Biệt Ðộng Quân, lực lượng diện địa của Tiểu Khu Quảng Trị, phối hợp với các chi đoàn chiến xa, thiết quân vận của Quân Ðoàn I, được yểm trợ bởi các đơn vị pháo cơ hữu, và của vùng chiến thuật. Ðoàn quân quyết tử phục hận đồng vượt tuyến xuất phát Sông Mỹ Chánh tiến theo trục chính Bắc với mục tiêu cuối cùng - Cổ thành Ðinh Công Tráng hay Bộ Chỉ Huy Tiểu Khu Quảng Trị - mà quân ta phải tạm lìa bỏ từ 29 tháng Tư do những ước tính sai lầm của những cấp chỉ huy, từ viên tổng thống tại Dinh Ðộc Lập, đến hàng tướng lảnh chiến trường. Sự sai lầm tai hoạ của những kẻ kia nay được chuộc bằng giá máu của vạn người lính xé thân nơi chiến trường.

Từ Ngã Ba Long Hưng, cửa ngỏ phía Nam Quảng Trị, điểm tiến quân cao nhất của Tiểu Ðoàn 7 Nhẩy Dù trong ngày 7 tháng 7, 1972, đến cổ thành đoạn đường dài khoảng một cây số, và bề ngang từ nhà ga phía cực tây đến làng công giáo Tri Bưu phía đông, khoảng cách cũng có bề rộng tương tự. Trên khoảng đất rộng hơn cây số vuông kia, mười lăm ngàn người lính của những đơn vị kể trên đã thay phiên nhau bò, trườn, ẩn núp, gọi pháo, đánh bom, ném lựu đạn, đánh cận chiến ngày lẫn đêm suốt đoạn thời gian liên tục 67 ngày, để đến ngày 14 Tháng 9, 1972 những người lính tiểu đoàn 1 và 6 TQLC đồng lần siết chặt mục tiêu, dựng ngọn Cờ Vàng bay lộng trên gạch đá điêu tàn, giữa tiếng đạn, khói thuốc súng của trận chiến đang hồi kết thúc.

Cờ lên
Cờ lên
Giữa vũng lửa
Quân, dân bật khóc nước mắt ứa
Một lần cờ bay trên thành xưa
Bao phần máu xương muôn lính đổ…

III- Tình Thương. Nguồn Aân Lộc Không Hề Cạn. Tham dự cùng cuộc trường chinh nhọc nhằn với người lính từ bước đầu khởi cuộc có một nhân dáng nhỏ bé, yếu đuối, âm thầm chịu đựng với nỗi chết canh cánh không rời- Người Vợ Lính. Ðây là một đối tượng bị ngộ nhận một cách thô bạo và đáng chê trách qua tất cả những chữ nghĩa, văn hóa phẩm (của Miền Nam trước 1975, mà hiện nay ở hải ngoại thì lại hứng chịu cách đối xử lạnh nhạt, coi khinh)… Những người đàn bà nầy, từ lúc tuổi vừa qua hai mươi, đã gánh chịu những giờ phút nguy nan thắt thỏm mà không phương cách chống đở, làm nhẹ đi. Họ thức dậy rất sớm vào buổi sớm mai khi đơn vị di chuyển hành quân để sửa soạn cho người chồng bữa điểm tâm kham khổ với ý nghĩ không hề được nghĩ hết… Biết đâu đây là lần… chót!! Họ bế đứa con còn quá nhỏ không hề biết đang xẩy ra lần tạm biệt hay chia ly đành đoạn với người cha; hai mẹ con thu người lại dưới ánh đèn đoàn xe GMC đang rời hậu cứ… Và người đàn bà, cô thiếu nữ đang ở tuổi thanh xuân kia trở về khu trại gia binh để chờ đợi (một lần rất khả thể) vào một buổi nào đó… Viên sĩ quan chỉ huy hậu cứ sẽ đến gõ cửa nhà với câu nói khó khăn, ngắn lạnh - Chị chuẫn bị ngày mai theo xe hậu cứ lên nghĩa trang nhận… anh!! Và nếu biến cố bi thảm nầy không xẩy ra, người đàn bà dần qua hết tuổi trẻ để cùng chia sẻ với chồng một ngọn nguồn đau thương, cảnh sống cạn kiệt thống khổ, lần Miền Nam bị bức tử cùng đành, sáng sớm ngày 30 tháng Tư, năm 1975. Vợ và những đứa con người lính là đối tượng xếp hạng thứ 14 trong 15 giai cấp xã hội, loại sau cùng nầy là thành phần tù hình sự can án cướp của, giết người với trường hợp gia trọng theo cách định giá chính trị của chế độ cộng sản Việt Nam.

Con đường từ ga Thanh Hóa vào các trại tù Lam Sơn, Thanh Phong, Thanh Cẩm dài khoảng năm chục cây số đường chim bay; đây là đường thượng sơn nối vùng núi non thượng lưu sông Ðà, dẫn lên mạn Lai Châu, Yên bái, Nghiã Lộ, Ðiện Biên Phủ… hành lang thông qua vùng trung và bắc Lào. Ðường hiểm trở chạy quanh co giữa những rặng núi đá vôi dựng trường thành, làm thành một trở ngại thiên nhiên vô cùng lợi hại mà ngựa Mông Cổ thế kỷ 13 dẫu dẫm nát toàn cõi lục điạ Á, Âu vẫn không thể nào xâm nhập được. Ðến thế kỷ 15, đạo binh xâm lược Nhà Minh đang ở đỉnh cao cường thịnh cũng không thể bén mảng vào đến những căn cứ địa Lam Sơn, Chí Linh của nghĩa quân Lê Lợi. Xe thiết giáp bọc sắt của quân đoàn viễn chinh Pháp trong chín năm 1945-1954 cũng đành thúc thủ dưới đồng bằng. Cuối cùng, biệt kích Mỹ với vũ khí tối hảo cũng không có cơ may đổ bộ, tấn công. Và bản thân những người lính bộ đội cộng sản, dẫu trong những ngày kháng chiến vệ quốc chưa lộ mặt, vẫn phải ngã gục trên đoạn đường gai góc nầy

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
Chiến trường đâu có tiếc ngày xanh…
Ðể rồi, Anh bạn dãi dầu không bước nỗi
Gục bên mũi súng bỏ quên đời!!

(Tây Tiến, Quang Dũng)

Chỉ những tiếnglời nhỏ bé ngắn gủi vừa kể trên- Người Lính đã và vẫn kiên cường xốc tới bởi đã một lần nhận lãnh- vô lượng tấm lòng Người vợ Miền Nam.

Thủy chung anh chỉ có một tấm lòng để nói cùng những Người Lính ở Tháng Sáu đau thương nhưng bi tráng, kiệt liệt đáng tự hào - Tháng Sáu 1972 chỉ có một lần trong đời người.

19 tháng Sáu, 2000
phan nhật nam.