Thư trước bạn có hỏi tôi về quê hương, tôi đã trả lời bạn rằng quê hương của tôi bây giờ là trái địa cầu. Nhưng đối với đa số loài người hiện tại thì quê hương mang một nghĩa bé nhỏ hơn, là nơi ở đó người ta thường có chung một nền văn hóa, một tổ chức xã hội với những luật lệ chung cho tất cả mọi người. 

Với quan điểm đó thì Canada hiện tại là quê hương thứ tư của tôi. 

Quê hương thứ nhất của tôi là một làng ở miền bắc nước Việt Nam. Tôi đã phải vĩnh biệt quê hương muôn vàn yêu dấu này khi chưa được chín tuổi, nhưng cũng đã hiểu sâu xa những cái đau thương của kẻ mất quê hương. 

Quê hương thứ hai của tôi là Sàigòn trước tháng 5 năm 1975, tôi lớn lên ở đây, biết bao là kỷ niệm, biết bao là tình thương, biết bao là nỗi nhớ. 

Quê hương thứ ba của tôi là Sàigòn sau tháng tư năm 1975 với một nền văn hóa hoàn toàn khác hẳn, với một tổ chức xã hội hoàn toàn khác hẳn , với những luật lệ hoàn toàn khác hẳn, với giai cấp thống trị hoàn toàn khác hẳn. Vì vậy tôi nghĩ đó là một quê hương khác, không phải là quê hương thứ hai: Sàigòn trước tháng năm 1975. Những tháng đầu tiên trong quê hương thứ ba, tôi mất hầu hết bạn bè, kẻ đã đi nước ngoài , người đi tù cải tạo , tôi hoang mang không hiểu tại sao những bạn bè tôi chỉ là những người làm việc chuyên môn phục vụ dân tộc mà lại trở thành kẻ thù của chế độ. Tôi sững sờ khi thấy thái độ của một người bà con ở miền bắc: ông ta là một đảng viên cao cấp, nhưng khi nói chuyện với tôi, mắt ông ta nháo nhác nhìn vào phía phòng trong xem có bị bà vợ (cũng là đảng viên) theo dõi hay không! mặc dầu tôi và ông ta chỉ nói chuyện về họ hàng gia tộc! Tôi cũng hoang mang không hiểu tại sao nhiều người trung hậu lại biến thành cuồng tín, trên lý thuyết thì hy sinh để phục vụ nhân dân, phục vụ xã hội, mà trên thực tế thì độc đoán, dùng tuyên truyền thay thế cho khoa học, dùng vũ lực thay thế cho lẽ phải v.v...

Hôm nay nhận được thư bạn, tôi vội vàng đọc ngay như trẻ thơ bóc một gói quà. Trong thư bạn viết: 

“Thật vậy chúng mình có hai quê-hương VN, mà một cái quê-hương đã ruồng-bỏ chúng ta, xua đuổi chúng ta và đã làm 'đầy tớ phản chủ' của dân tộc chúng ta. 

Trước đây khi mới đặt chân tới Na-uy trong 3 năm đầu, mặc dù chữ-nghĩa và ngôn-ngữ còn quá yếu-kém (khó học hơn tiếng Anh, tiếng Pháp), tôi đã vì nặng lòng căm-thù bọn 'đầy tớ phản chủ' và cũng vì lời nguyền trước ngôi mộ cạn xợt của anh tôi tại Long-Khánh (anh tôi tự tử chết trong trại Long-Giao), khi tôi đến thăm mộ lúc mới được thả về, là tôi sẽ trả thù để linh-hồn anh tôi được thỏa-nguyện phần nào nơi chín suối , tôi đã đem hết vốn-liếng ngôn-ngữ nghèo nàn mới học được chưa quá 100 giờ, đi các nơi quanh vùng tôi ở (móc nối với các hội như Rotary, Lions, In the Wheel v..v..)  để nói chuyện cho người bản-xứ biết CSVN là gì , số-phận người dân VN ra sao , cuộc “nội-chiến VN” (nói theo người bản-xứ) không phải là cuộc chiến chống ngoại-xâm mà chỉ là cuộc chiến về ý-thức-hệ, và miền Nam thua là vì dân chúng bị CS phỉnh-gạt, và những người gọi là lãnh-tụ chỉ cầu-vinh, vinh thân phì gia, tham nhũng. Cũng có những thành-phần có nhiệt-tâm với đất nước, nhưng các nhà lãnh đạo đã chịu cúi đầu nhờ vả vào ngoại bang, nên đã lọt vào mạng lưới không thoát ra được. Nên nhớ là cả Bắc-Âu đã suốt thời-gian chiến-tranh ở VN ủng-hộ nhiệt tình Hà- Nội “chống Mỹ”. Họ chưa mở mắt ra hẳn khi thấy hàng triệu người liều chết tuôn ra biển tìm tự do. 

Tôi không nghĩ là mình đã đóng-góp được gì cho quê hương , vì chỉ lên tiếng nói ở địa phương mà thôi, nhưng tôi biết rằng ít nhứt những người bản xứ quanh vùng tôi ở và cả báo chí địa phương cũng đã nghe được một tiếng nói nhỏ nhoi của tôi, nên cái nhìn của họ đối với những “người VN tội-nghiệp” đã được tầu Na-Uy cứu vớt kia, cũng như những người “boat people” được Na-Uy nhận từ các trại tỵ nạn Ðông Nam Á có đổi khác đi nhiều. 

Có một lần khi cuốn phim Rambo 4 (Rambo qua Lào giải-thoát tù binh Mỹ) được chiếu lần đầu ở đây, tờ báo địa phương lớn nhất có mời tôi và một người khác cũng ở đây đi xem. Xong họ mời ra quán cà phê để hỏi ý kiến chúng tôi về cuốn phim đó. Ðấy là dấu hiệu cho tôi thấy việc làm trước đây của tôi đã được báo chí chú ý tới. Vì vậy nên tôi mới nghĩ rằng mình cũng đánh lên được một tiếng chuông, tuy yếu ớt nhưng cũng vang được đến tai người bản xứ. 

Tôi hy-vong bạn cứ tiếp tục viết và viết nhiều để góp sức vào cuộc đấu tranh tư tưởng của dân VN khắp nơi.” 

Ðọc xong thư của bạn, tôi bàng hoàng và bị xúc động mạnh, những kỷ niệm hơn hai mươi năm về trước như hiện ra trước mắt. Tôi không khóc mà sao nước mắt tôi giàn giụa! 

Quê hương không bao giờ ruồng bỏ chúng ta, không bao giờ xua đuổi chúng ta đâu bạn ạ, chỉ có những tên “đầy tớ phản chủ” của dân tộc chúng ta muốn bảo vệ “ngai vàng” của chúng đã đầy đọa chúng ta, đã ruồng bỏ chúng ta, đã xua đuổi chúng ta mà thôi. Tất cả những người đi theo bọn chúng chẳng qua chỉ là những nạn nhân, đáng thương hơn đáng trách. Những người này có thể là những người yêu nước, chẳng may đi lầm đường lạc lối vào một chủ nghĩa giáo điều, chẳng may bị lừa gạt vào cuộc chiến tranh ý thức hệ mà lại tưởng lầm là chiến tranh giải phóng dân tộc, để rồi dần dần biến thành một kẻ cuồng tín, không còn khả năng nhận định đâu là tình dân tộc, đâu là giá trị của con người. 

Mấy chục năm nay mất liên lạc với bạn, bây giờ mới biết tin buồn về ông anh của bạn đã mất ở trại Long Giao. Tôi xin thành thực chia buồn với bạn. Tôi cũng xin thành kính cúi đầu bái phục trước linh hồn của ông anh, đã noi gương bất khuất của cha ông ngày trước, thà chết chứ không chịu để bọn giặc hành hạ. Tôi cũng đã suy nghĩ hàng năm trước khi quyết định vĩnh biệt quê hương thứ ba (Sàigòn sau tháng tư năm 1975), biết bao nhiêu lần tôi tự hỏi: nếu không chấp nhận chế độ, tại sao mình không ở lại để đấu tranh mà lại bỏ đi? Và sau khi nhận thấy sự đấu tranh của mình sẽ giống như việc lấy “trứng chọi đá ”, chỉ là một sự hy sinh vô nghĩa, tôi mới quyết định ra đi để hy vọng một ngày nào đó có thể đóng góp chút gì cho quê hương yêu dấu. 

Tôi cũng rất bái phục tài năng và sự can đảm của bạn. Ngôn ngữ Na Uy là một ngôn ngữ rất khó học, khó hơn học tiếng Anh, tiếng Pháp. Vậy mà chỉ sau hơn 100 giờ học, bạn đã dám đi thuyết trình bằng tiếng Na Uy để thuyết phục những người đã hiểu sai về cuộc chiến ở Việt Nam. Họ lầm tưởng đó là cuộc nội chiến, họ lầm tưởng đó là cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc của một nước nghèo nàn lạc hậu chống lại một cường quốc mạnh nhất thế giới: Hoa Kỳ. Họ chưa ý thức được rằng đó là cuộc chiến ý thức hệ, chưa ý thức được chủ trương của những kẻ theo chủ nghĩa giáo điều, quyết tâm áp đặt ý thức hệ của họ trên toàn thế giới. Thuyết trình bằng ngôn ngữ mẹ đẻ đã khó, thuyết trình bằng ngoại ngữ khó khăn hơn nhiều. Thuyết trình bằng ngôn ngữ mà mới theo học được 100 giờ thì tôi nghĩ không phải chỉ mình tôi mà ai ai cũng phải thán phục. Hơn thế nữa, đó lại là việc thuyết phục những người đã có thành kiến từ mấy chục năm trước, đối với tôi thật giống như chuyện đội đá vá trời! 

Bạn cho rằng bạn chưa đóng góp được gì cho quê hương! 

Về điểm này thì tôi hoàn toàn không đồng ý với bạn! 

Chủ nghĩa cộng sản không phải được tạo ra trong một ngày hay trong một năm mà do hàng trăm năm mâu thuẫn gay gắt trong sự phát triển công nghiệp. Triết lý Các Mác chủ trương giải quyết những mâu thuẫn đó bằng cách mạng vô sản, với duy vật biện chứng làm vũ khí lý luận, với duy vật lịch sử làm kim chỉ nam cho cuộc cách mạng đó. Chủ nghĩa cộng sản đã đạt tới đỉnh cao sau khi chiến thắng Mỹ ở Việt Nam. 

Chủ nghĩa cộng sản đã sụp đổ hồi cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990. Chủ nghĩa cộng sản không hề bị chủ nghĩa tư bản đánh bại về quân sự. Chủ nghĩa cộng sản đã sụp đổ vì những anh hùng không tên tuổi, như ông anh của bạn, như hàng triệu người đã vĩnh biệt quê hương, thà chết trên biển cả, trên bức tường ô nhục Bá Linh còn hơn sống vói những kẻ cuồng tín . Chủ nghĩa cộng sản đã sụp đổ vì những tiếng nói của những người như bạn , không ngại bất cứ khó khăn nào, dù nửa câm nửa điếc nửa mù (vì chưa rành ngôn ngữ dân bản xứ) vẫn thuyết phục được người khác thay đổi thành kiến có từ mấy chục năm trước! 

Nếu không có những sự đấu tranh của hàng triệu anh hùng không tên tuổi như anh em bạn thì làm sao mà chủ nghĩa cộng sản sụp đổ được. 

Chủ nghĩa cộng sản có vũ khí lý luận là duy vật biện chứng, có khả năng vận dụng quần chúng để cướp chính quyền; trong khi đó chủ nghĩa tư bản lại không phải là một chủ nghĩa, lại chỉ là chiều hướng phát triển tự nhiên của nền kinh tế nhân loại.Vì vậy trong cuộc chiến ý thức hệ trong thế kỷ vừa qua, chủ nghĩa cộng sản đã nhuộm đỏ được biết bao nhiêu đất nước, đã thay đổi được lịch sử của thế giới. Và cũng vì nguyên do đó tôi hy vọng bạn cũng như nhân dân miền nam có thể tha thứ cho những lãnh tụ ở miền nam cái tội làm mất nước. 

Sau sự thất bại của phe tư bản trong cuộc chiến ý thức hệ ở Việt Nam, chủ nghĩa cộng sản đã lên tới đỉnh cao. Cái sở trường của những “anh hùng Lương Sơn Bạc”, cướp của nhà giầu để chia cho nhà nghèo, tự nhiên biến thành sở đoản, cả nước nghèo nàn thì ăn cướp của ai được nữa! Tôi còn nhớ hồi cuối thập niên 1970, khi bị áp đặt sự tôn kính “cha già của dân tộc”, nhân dân miền nam thường đóng vai ngu dốt, khờ dại bằng cách nói đùa rằng: 

Con ơi học lấy lời cha, 
Một đêm ăn cướp bằng ba năm làm! 

Sau hơn bẩy mươi năm tồn tại ở Liên bang Xô Viết, những mâu thuẫn đó đã vượt ra khỏi tầm kiểm soát của đảng cộng sản Liên Xô, thiên đường ảo đã sụp đổ ngay trong tâm tư của những đảng viên cộng sản cao cấp nhất. 

Bạn thân mến, 

Năm 1989, khi nghe tin bức tường ô nhục Bá Linh bị nhân dân đạp đổ, nhân dân Ðức được thống nhất trong hòa bình hạnh phúc và thịnh vượng, tôi thấy vô cùng đau xót cho nhân dân Việt Nam, mua cái giá thống nhất với ba triệu mạng người vô tội, với thiên đường ảo “độc lập, tự do, hạnh phúc”, với hàng triệu người phải vĩnh biệt quê hương, liều chết tuôn ra đại dương đi tìm tự do, với một chế độ phong kiến kiểu mới v.v...

Hàng triệu người phó thường dân như bạn, như những người dân Ðông Ðức, những người dân Ba Lan v.v… đã góp phần mình để cho chế độ cộng sản sụp đổ, để cứu nhân loại khỏi chế độ “phong kiến kiểu mới”. Hàng triệu người đã là những anh hùng không tên tuổi: 

Họ là những kẻ anh hùng không tên tuổi 
Sống âm thầm trong bóng tối mênh mông 
Không bao giờ được hưởng ánh quang vinh 
Nhưng can đảm và tận tình giúp nước 
(thơ Đằng Phương) 

Bạn thử nghĩ coi, nếu chế độ cộng sản quốc tế không sụp đổ thì làm gì có chuyện thay đổi từ kinh tế chỉ huy sang kinh tế thị trường từ hơn mười năm qua ở Việt Nam, thì làm gì từ tình trạng cơm không có mà ăn sang tình trạng xuất khẩu gạo hàng thứ nhì trên thế giới. Bạn còn nhớ chăng hồi cuối thập niên 1970, nhân dân phải ăn bo bo thay gạo, trong khi đó lấy bo bo nuôi gà thì gà không chịu ăn, lại phải lấy thóc để nuôi gà! 

Nếu chủ nghĩa cộng sản quốc tế không sụp đổ thì làm gì có chuyện Mỹ trở lại bang giao với Việt Nam, làm gì có chuyện Mỹ viện trợ kinh tế cho Việt Nam. 

Nhưng sau khi sụp đổ hàng chục năm, chủ nghĩa cộng sản quốc tế vẫn còn để lại nhiều ảnh hưởng tai hại cho tới ngày nay. 

Chủ nghĩa Mác đã xoay chiều được lịch sử thế giới trong thế kỷ vừa qua, đã trở thành thứ thuốc kích thích của tâm hồn hàng trăm triệu người. Di hại của thứ thuốc kích thích này dĩ nhiên gấp hàng trăm ngàn lần thuốc phiện (Mác đã từng tuyên bố: tôn giáo là thuốc phiện của tâm hồn). Bàn đến sức quyến rũ của chủ nghĩa Mác, Hà Sĩ Phu đã bình luận trong bài “Chia tay ý thức hệ-1995”: “đẩy được trí tuệ ra khỏi đầu những người vốn thông minh đã là điều tài tình, thì việc đẩy được lương tâm và danh dự ra khỏi những trái tim vốn đầy tính lương thiện và lý tưởng quả là một siêu ma lực đáng để loài người muôn đời nghiền ngẫm”. 

Theo tôi nghĩ thì trong bất cứ chủ nghĩa giáo điều nào, khi người ta trở thành cuồng tín thì người ta đều mất cả trí tuệ lẫn lương tâm. Hơn 25 thế kỷ trước, đức Phật đã nhìn thấy điều đó:  

“Một khi đã bị kẹt vào một chủ thuyết rồi thì người ta mất hết tự do. Người ta trở nên độc đoán, cho rằng chỉ có chủ thuyết của mình mới là chân lý còn tất cả các chủ thuyết khác đều là tà đạo”.(trang 198-“Ðường Xưa Mây Trắng” của Thích Nhất Hạnh). 

Bạn thân mến, 

Một trong những hậu quả tai hại của chủ nghĩa Mác để lại cho dân tộc Việt Nam là sự chia rẽ trầm trọng trong nhân dân, trong các cộng đồng, trong ý thức hệ của các đoàn thể nhân dân. 

Mọi phe phái đều kêu gọi đoàn kết, nhưng càng kêu gọi thì càng chia rẽ hơn. Lý do cũng tương đối dễ hiểu vì phe phái nào thì cũng đấu tranh cho quyền lợi của phe phái mình; vì vậy mọi lời kêu gọi đều phản ảnh ít nhiều quyền lợi của phe phái. 

Ðứng trên quan điểm bảo vệ quyền lợi của dân tộc thì bất cứ phe phái nào, họ chỉ đúng khi nào họ thực sự là đầy tớ của nhân dân. Nhưng một khi cầm quyền thì bất cứ phe phái nào cũng bị thoái hóa. Vì quyền lực là một thứ độc dược cho tâm hồn. Khi đấu tranh cho sự công bằng, cho sự tiến bộ của nhân dân thì họ có thể là những người tốt; nhưng một khi nắm quyền hạn trong tay là họ bị biến đổi dần dần từ vai trò phục vụ nhân dân thành vai trò cưỡi đầu cưỡi cổ nhân dân. 

Bạn thân mến, 

Tôi thiết nghĩ sự thay đổi triều đại này sang triều đại khác trong lịch sử của dân tộc không quan trọng bằng nền văn hóa của dân tộc, không quan trọng bằng sự tiến bộ của dân tộc. Các vị minh quân, các vị anh hùng đã đóng góp cho lịch sử của dân tộc. Nhưng những đóng góp đó có lẽ rất nhỏ nếu so sánh với những tai hại do những kẻ gian hùng, những hôn quân, bạo chúa gây ra cho nhân dân! Trong số các vị đó cũng có những người thoái hóa từ anh hùng thành gian hùng, từ minh quân thành bạo chúa. 

Tôi thiết nghĩ nền văn hóa, sự tiến bộ của dân tộc là do nhân dân đóng góp, nhất là những người phó thường dân. Những người này thường bị đóng góp nhiều hơn vì sự kỳ thị, sự áp bức, sự bóc lột, sự bất công v.v...

Một số không nhỏ trong số những người này chính là những anh hùng vô danh, những anh hùng không tên tuổi mà tôi vô cùng ngưỡng mộ! 

Những anh hùng vô danh này nhiều vô số kể, lại không bao giờ được hưởng ánh quang vinh, không bao giờ bị “quyền hạn” làm cho ung thối. 

Ðối với tôi, ông anh của bạn , người đã tự tử tại trại tù Long Giao , là một anh hùng vô danh, đã noi gương cha ông ngày trước quyết tự vẫn chứ không để bọn giặc làm nhục. Một lần nữa tôi xin thành thực chia buồn cùng bạn và xin thành kính cúi đầu bái phục trước linh hồn của người anh hùng vô danh đó. 

Tôi thiết nghĩ dân tộc Việt Nam cũng như những dân tộc khác trên thế giới rất cần sự đóng góp của toàn dân, của những anh hùng vô danh. Dân tộc Việt Nam cũng như những dân tộc khác không cần các lãnh tụ, nhất là các lãnh tụ giả đạo đức. Nhân dân chỉ cần những người đầy tớ trung thành với dân tộc. Nhân dân cũng cần thường xuyên kiểm tra sự trung thành của các đầy tớ của dân tộc, thường xuyên loại bỏ những tên “đầy tớ phản chủ”, vì bất cứ người đầy tớ nào của dân tộc, dù là người đạo đức nhất, cũng đều có thể trở thành một tên “đầy tớ phản chủ” nếu dân tộc đó không có những biện pháp ngăn ngừa trước. 

Thư đã dài, tôi vẫn chưa viết tên bạn vì theo tôi những hành động của bạn tại Na Uy cũng là những hành động của anh hùng vô danh. 

Tôi xin chúc bạn dồi dào sức khỏe để tiếp tục những hành động của một anh hùng vô danh, của một người phó thường dân.