Cách
đây ít lâu, tôi nhất định phải về thăm lại Quê Hương,
mồ mả Tổ Tiên, Ông Bà, Cha Mẹ, thăm vợ chồng người con
trai lớn và đưá cháu gái 13 tuổi còn ở lại, đang chờ
ngày sang Mỹ đoàn tụ. Ðã gần chục năm xa cách rồi còn
chi nưã !
Tình trạng sức khoẻ
cuả tôi ở cái tuổi ngoài 70, với nhiều thứ bịnh linh tinh
sau hơn 12 năm sống gay go, gian khổ trên rừng trên núi, được
gọi là " học tâïp cải tạo " không đi lúc này thì mai mốt
không đủ sức để đi được nưã. Bác Sĩ gia đình bảo
thế !
Ðưá con gái út, vưà
ra Trường Ðại Học và cũng vưà làm Lễ Hỏi, trước khi
chính thức làm việc toàn thời gian, nó xin nghỉ 4 tuần để
hướng dẫn hai vợ chồng chúng tôi cùng đi.
Từ phi trường quốc
tế Los Angeles, chúng tôi lên máy bay cuả Hãng Hàng Không Thái
Lan. Nghỉ lại 1 đêm ở Khách Sạn trong khu vực phi trường.
Sáng hôm sau chúng tôi lên máy bay Hàng Không Việt Nam về thẳng
Ðà Nẵng là nơi gia đình người con trai lớn cuả chúng tôi
còn ở lại. Gặp lại con trai, con dâu, đưá cháu nội, bà
con, bạn bè ra đón ở phi trường, vợ chồng tôi thật là
cảm động. Tội nghiệp đưá con gái út ! Nó lo cho chúng tôi
đủ thứ, nhất là nó cứ lo cho sức khoẻ cuả tôi. Lúc này
nó mới có quyền vui vẻ, mừng rỡ gặp lại người thân
bạn bè. Những giọt nước mắt ngắn dài. Ðưá cháu nội
cứ ôm lấy Bà Nội rồi ôm lấy Cô nó mà khóc.
Chúng tôi về ở nhà
người con trai chớ không ở Khách Sạn như ý muốn cuả con
cái ở Mỹ khi chúng tôi ra đi, mặc dầu có nhiều khách sạn
lớn mà Giám Ðốc là người quen, là học trò cuả tôi cũng
như học trò cuả con trai tôi ( các Giám Ðốc cũng cần phải
học Anh ngữ trong thời buổi kinh doanh này ) . Ngay buổi tối,
điện thoại từ Mỹ gọi sang " Bố Mợ khoẻ không? " - Khoẻ,
tuy có ngất ngư chút chút. - Bố thế nào ? - Cũng khoẻ. -
Bố đang làm gì ? - Ðang coi báo, sắp ngủ ! - Ngủ ở đâu
? - Nằm dưới đất ! - Sao lại nằm dưới đất ? - À, mà
nền nhà gạch bông, trải chiếu rồi để quạt trần, quạt
trên tường, quạt dưới đất. Nóng quá thì ngày tắm 4, 5
lần. Bố Mợ không chịu ở Khách Sạn. Ở quây quần với
nhau tuy cực nhưng mà vui hơn….
Chúng tôi chỉ đi thăm
vài chỗ bắt buộc, còn không đủ thì giờ, cứ giao cho người
con trai lo liệu : Mời bà con xóm cũ tập họp quây quần tại
một gia đình có nhà rộng rãi, nhờ người lo chuyện ăn uống
để có dịp tha hồ mà chuyện trò, tâm sự. Vui buồn lẫn
lộn. Thật là cảm động. Chúng tôi nói lên lời cảm tạ
Ơn Trên đã cho chúng tôi được có được cơ hội như ngày
hôm nay mà trước đây 9 năm, chúng tôi không bao giờ dám nghĩ
tới. Có những Ông già, bà lão ôm lấy chúng tôi mà khóc,
không hiểu thế nào được nưã.
Hôm sau, chúng tôi gồm
cả gia đình người con trai lớn, vợ chồng Ông Bà đã từng
dậy các con tôi ở bậc Trung Học , tất cả 8 người, bao
xe đi thăm Thánh Ðịa La Vang. Ðường xá khó đi, nhưng khi
lên đến đỉnh Ðèo Hải -Vân, giưã Ðà Nẵng và Huế, thì
phong cảnh thật là tuyệt vời. Chúng tôi quay phim và chụp
ảnh như sợ không bao giờ còn trông thấy nó nưã. Thánh Ðịa
La Vang ! Thật là cao cả, thiêng liêng, không cách nào nói được.
Trở lại Ðà Nẵng,
tối hôm sau lại 1 lần họp mặt khác với tất cả bạn bè,
con cháu trong khung cảnh đẹp đẽ, thân thương, đầy ắp
tình người trong bưã cơm không chỉ ngon vì món ăn, mà ngon
vì có tình thương yêu, lâu ngày xa cách. Chúng tôi trong cả
cuộc đời không bao giờ dám nghĩ là lại có như hôm nay.
Trước khi ăn, gia đình chúng tôi cúi đầu cầu nguyện rồi
làm dấu Thánh Giá. Khi nhìn lên, tôi thấy có nhiều bà con
lau nước mắt. Có lẽ bà con thương cảm cho chúng tôi đã
được Thượng Ðế cứu vớt ra khỏi cái cảnh sống trước
đó chừng chục năm cũng tại nơi này.
Sáng Chủ Nhật, chúng
tôi đi Lễ tại nhà Thờ Chánh Toà Ðà Nẵng. Bà con đông
quá ! Chúng tôi phải đứng dự Lễ ngoài hàng hiên. Khi Ca
Ðoàn hát, tôi chụp vội vài tấm ảnh, con trai tôi quay phim.
Khi xong Lễ, chúng tôi gặp vài Sơ, quen từ xưa cũng có mà
lạ cũng có, gặp bà con giáo dân ít nhiều quen biết. Chúng
tôi nhờ 1 Sơ dẫn vào phòng thay áo để gặp Cha Xứ, thăm
hỏi , tặng qua,ø và nhắc Cha nhớ thường xuyên xin Lễ cho
Maria Theresa Quỳnh Phương, con gái cuả chúng tôi, đã theo Chuá
từ ngôi nhà Thờ này, vào đầu thập niên 1980, trong hoàn
cảnh xã hội, tôn giáo rất khó khăn, và cháu đã được
Chuá gọi về hồi tháng 4 - 1999 trong 1 tai nạn xe hơi ở Mỹ.
Với ước mong được đi phục vụ những người cùng khổ
ở những nơi nghèo khó, noi gương Mẹ Theresa Calcutta. Cháu
đã vào Dòng Tu La San ở San José được 1 năm nhưng phải trở
về với gia đình theo lời khuyên cuả Bác Sĩ vì cháu bị
bệnh Suyễn từ khi còn nhỏ. Tuy thiếu sức khoẻ nhưng cháu
nhất định vẫn đi học, đi làm bán thời gian, đảm nhiệm
công việc giảng dậy giáo lý, Việt Ngữ cho các em nhỏ, hoạt
động trong các Hội Ðoàn, phục vụ bệnh nhân, người già
và trẻ em…Khi cháu mất, thật là một đám tang đông người
và nhiều nước mắt chưa từng thấy từ trước tới nay,
theo nhận xét cuả bà con đã sống ở vùng này từ nhiều
năm trước.
Chúng tôi đến thăm
và tặng quà cho trại trông nom các " trẻ em đường phố "
, tặng quà và khuyến khích những phụ nữ có lòng tốt, nhận
lãnh trách nhiệm trông nom, hướng dẫn các em với số tiền
lương vô cùng nhỏ bé.
Ðáp xe lưả vào Sài
Gòn, chúng tôi có vài ngày ở đây. Biết ở nhà ai, bỏ nhà
ai nên đành phải ở khách sạn. Tất cả bạn bè từng thân
quen ở thành phố này, trong đó có nhiều Giáo Sư, Kỹ Sư,
Giáo Sư Ðại Học ( lại là học trò cũ của tôi, bạn cuả
con trai tôi ) họp mặt với gia đình chúng tôi trong một không
khí trang trọng mà thân tình. Thôi thì lại chụp ảnh, quay
phim, cười vui và cả nước mắt. Chúng tôi xin mọi người
cầu nguyện cho nhau . Thượng Ðế đã đổi đời chúng tôi
và cho chúng tôi cơ hội đầu tiên và có lẽ cũng là sau cùng
như thế này. Tối về, đứng trên ban-công khách sạn, nhìn
xuống lòng đường phố đông đặc những người mà lòng
tôi bỗng thấy vui mừng nhưng hình như pha lẫn sót xa…khi
nghĩ đến những người trong số đó đang lao mình vào cuộc
sống khổ sở, nhọc nhằn, có khi phải đau khổ, nhục nhã
bán cả thân mình để kiếm sống.
Ðáp máy bay ra Hà Nội,
chúng tôi 6 người, đến phi trường Nội Bài lúc nào không
hay. Chưa lãnh xong hành lý đã thấy anh chị em, bà con, bạn
hữu làm hiệu, vẫy tay, bằng mũ nón, bằng những tấm bià
viết chữ cho dễ nhận nhau. Thế là 46 năm, tôi mới trở
lại Hà Nội. Phố phường đông đặc những người và xe
cộ lớn nhỏ, ngược xuôi , với nhiều hỗn độn. Tuy bề
ngoài theo thời gian, theo sự phát triển dân số, mở cưả
phần nào để tiếp xúc với thế giới bên ngoài, mọi sự
có thay đổi khá hơn chút ít, nhưng quá chậm và quá nghèo
nàn so với thiên hạ, với khả năng và tinh thần vốn có
cuả dân tộc Việt Nam.
Chúng tôi ở nhà hai
vợ chồng người cháu bên ngoại. Cả hai đều là Bác Sĩ.
Chồng là Giáo Sư dậy tại Ðại Học Y Khoa Hà Nội, có người
Anh ruột cũng thế vì Bố mẹ đều là Bác Sĩ ở Hà Nội
từ lâu. Tôi cố tìm hiểu tại sao trong giòng họ lại có
nhiều người theo học ngành này như thế thì được biết
câu trả lời " Ở xã hội và thời đại nào, cái nghề này,
tuy khó theo đuổi nhưng vẫn có chỗ đứng trong xã hội và
ít lôi thôi, rắc rối đối với đời sống chính trị cuả
những quốc gia không mấy ổn định ". Tôi tin là con cháu,
đã nói thật với người thân cuả chúng nó. Chúng tôi đi
tắc xi đến nhà người em con Ông Chú ruột, hai anh em cùng
là kỹ sư lâu năm, hai cô vợ đều là Bác Sĩ, nhờ điện
thoại tập họp tất cả bà con, bạn bè hiện có mặt tại
Hà Nội, tối hôm sau gặp nhau tại 1 điạ điểm thật là…
Hà Nội. Sau khi chào hỏi, bắt tay, ôm nhau vội vã, ồn ào
( cũng có cả tặng hoa vì nhiều người thuộc giới trí thức
trẻ ở Hà Nội ), tôi nhìn những khuôn mặt thân thương và
đủ cho tôi an tâm xin phép mọi người để nói lên niềm
cảm tạ sâu xa đối với Thượng Ðế, Ðấng thiêng liêng
cao cả, toàn năng đã ban ơn phước kỳ diệu cho gia đình
chúng tôi cho nên mới có được sự họp mặt lạ lùng, không
ai có thể ngờ được như ngày hôm nay. Có những người mà
sau hơn nưả thế kỷ tôi mới được gặp lại. Mọi người
xúc động, nhất là những người thuộc lớp trẻ. Anh chị
em, bà con, bạn bè chuyện trò, chia sẻ với nhau thật là chân
tình, thắm thiết. .. Rời Hà Nội, bằng xe bao, 6 chúng tôi
lại có thêm vài người thân cùng xuống Hải Phòng để thăm
một số bà con, bên nội cũng như bên ngoại.
Lại họp mặt đông
đủ trong bưã cơm tối thân thương tại một nhà hàng Việt
Nam để mọi người có thể cùng nhau chia sẻ nỗi niềm thương
nhớ. Bà Chị ruột và Bà Chị dâu cuả tôi đứng trước
mặt và hỏi " Ai đây, có nhớ không ? " Tôi lắc đầu, chịu
chết ! Nhận ra sao nổi ! Cách đây 54 năm hai Bà là những
cô gái xinh đẹp, thiên hạ bảo là Hoa Khôi trong vùng mà bây
giờ trước mặt tôi, hai Chị tôi chỉ còn là hai bà Cụ già
gần 80 tuổi, mặt mũi nhăn nheo, mồm miệng móm mém. Chúng
tôi ôm lấy nhau mà chẳng nói được điều gì. Tôi chỉ nói
được " Cảm tạ Thiên Chuá đã cho con gặp lại những người
thân yêu như thế này… " Tôi nghẹn ngào không thể nói thêm
được nưã.
Xe bao chở phái đoàn
chúng tôi mấy chục người về tận quê nội và quê ngoại
để thăm lại mồ mả Ông Bà, Cha Mẹ. Ðường xe chạy phải
qua sông, qua phà nhưng đã tráng nhựa nên cũng đỡ khổ. Xe
chạy tới chính cái làng Phố Quận cuả tôi, sau 54 năm xa
cách, mà tôi không cách nào nhận ra cho được vì chính sách
quản lý, chia cắt đất đai, dân số tăng lên, nhà cưả xây
lên chen chúc nhưng nhỏ bé tí ti. Chúng tôi đi bộ trên con
đường ruộng để đi tìm thăm mồ mả Ông Bà, Cha Mẹ. Nghiã
điạ ở bên nhà đâu có như bên Mỹ. Ðưá con gái út và
đưá cháu trai bên ngoại vưà tốt nghiệp Ðại Học ngành
Quản Lý Du Lịch cứ phải đi kèm và giữ tay tôi kẻo sợ
tôi bị chóng mặt mà té vì nghiã địa lồi lõm, gập ghềnh,
cỏ may dính vào hai ống quần lên tới đầu gối. Mộ cuả
các Cụ bên nội được bà con tự xây cất tương đối đàng
hoàng. Ðã sống ở Quê Hương Thứ Hai là nước Mỹ cả chục
năm, lòng tôi quả thật vô cùng xót sa khi trông thấy Quê
Hương Ðất Nước Việt Nam ở những chốn xa xôi thành thị
như thế này. Tại sao vậy ? Tôi hiểu chớ vì tôi đã từng
đi kháng chiến chống Pháp gần 6 năm, 2 lần bị Tây bắt,
nhưng thực ra lần thứ 2 là tôi cố tình nằm lại ruộng
lúa chờ cho Tây đến bắt để thoát khỏi hàng ngũ kháng
chiến do cộng sản lãnh đạo, mà không làm liên lụy đến
người thân, bạn bè, nhất là người anh ruột của tôi đã
hết lòng dìu dắt, che chở cho tôi mà cũng không xong... Về
Tổ Ðình cuả dòng họ, trời đất ơi ! Ngày xưa nó to lớn,
5 gian nhà ngói như thế mà bây giờ chỉ còn lại chút xíu
bằng 1 phần 10 lúc trước. Vị Trưởng Tộc đọc lời trình
báo với các bậc tiền nhân là chúng tôi đã tư øđất nước
Hoa Kỳ, riêng tôi đã 54 năm, nay trở về thăm lại, và góp
công, góp sức vào việc bảo tồn truyền thống cuả giòng
họ cũng như truyền thống dân tộc. Chúng tôi thắp hương,
vái vong linh Tổ Tiên, Ông Bà, Cha Mẹ rồi quay ra chia sẻ với
bà con, họ hàng. Khi giúp đỡ bà con, chúng tôi đều nói "
Chúng tôi đã được dậy bảo : hãy chia sẻ cơm ăn, áo mặc,
tiền bạc cho những người thiếu thốn hơn các con vì họ
đang cần những thứ đó. " Trong bưã cơm đoàn tụ đông đảo
bà con họ hàng, đưá em gái cuả tôi ( từng là cán bộ cộng
sản, chồng cũng là cán bộ cộng sản từng đi du học ở
Ðông Aâu, đã 1 lần từ Bắc vào Nam, theo vợ tôi lên núi
thăm tôi, bóc cho tôi cái bánh chưng, đưa cho tôi ăn ) đứng
lên, nói trong nước mắt nghẹn ngào " Anh chị tôi bây giờ
đã thành người công giáo, nhưng người công giáo không có
từ bỏ Tổ Tiên, Ông Bà, Cha Mẹ như chúng ta vẫn hiểu lầm…
" Nó muốn nói nhiều nưã, nhưng không nói được vì nấc
nghẹn ở cổ và những dòng nước mắt đã làm cho nó đành
đứng im, môi mím chặt lại cố ghìm giữ niềm xúc động.
Chúng tôi về thăm quê
ngoại. Những nét nghèo nàn, khó khăn còn nhiều trước mắt.
Mồ mả Ông Bà, Cha Mẹ còn có đôi phần phải tu sưả, bồi
đắp. Ngôi Tổ Ðình cuả giòng họ quá đơn sơ, thiếu thốn
giống như cuộc sống cuả bà con trong vùng. Chúng tôi bàn
thảo kế hoạch : phải làm, nhất định phải làm để cho
bà con có chỗ hàng năm giỗ kị , tưởng nhớ các bậc tiền
nhân, để cho con cháu nhớ lấy nguồn gốc cuả mình…
Cuộc họp mặt nào rồi
cũng phải chia tay. Chúng tôi lên xe trở lại Hải Phòng, ở
với mấy gia đình các em bên ngoại. Ngày tháng qua mau. Chúng
tôi lại phải chia tay nhau trong nuối tiếc, nghẹn ngào và
nước mắt để lên xe quay ngược lên Hà Nội, đáp máy bay
trở ra Ðà Nẵng để chỉ còn vài hôm nưã sẽ phải trở
về đất Mỹ, được coi là Quê Hương thứ cuả chúng tôi
lúc này. Câu nói ngày xưa trong sách " Quốc Văn Giáo Khoa Thư
" cho đến lúc này đâu có thay đổi : " Ôi ! lúc chia tay, sao
mà buồn vậy ! "
Buổi tối ở Ðà Nẵng,
căn nhà nhỏ bé nơi gia đình con trai lớn chúng tôi đang ở,
luôn đông nghẹt bạn bè, đủ các giới, tuổi tác, trẻ già.
Tối hôm sau là buổi họp mặt cuối cùng dành cho bạn bè
cuả con cái chúng tôi và đám học trò cũ còn ở lại Việt
Nam. Tôi bảo người con trai " Cứ tập họp tất cả ! Có con
cái thì dẫn tới luôn ! " Thế là khi chúng tôi đến, học
trò cũ, bạn bè các con đông cả trăm người. Chúng vây quanh
, Chào Bác Chào Thầy ! Bác và Thầy còn nhớ chúng con không
? Trời đất ơi ! Ðông thế này, sau mấy chục năm, các cháu
đâu còn nhỏ bé như hồi nào, làm sao mà Bác, mà Thầy nhận
ra cho được ! Nhà hàng dành hết khu vực bên trên cho đám
chúng tôi. Bàn ghế tiếp tục được kê thêm vì số người
kéo đến không hạn chế. Buổi họp mặt thật là vui vẻ
tưng bừng, trong tiếng tiếng hát, đệm đàn Guitar, chúc tụng,
chụp ảnh, quay phim… Tôi nói với đám người trẻ là Cảm
tạ Thượng Ðế toàn năng đã cho chúng ta có cơ hội gặp
lại nhau như thế này … Có Anh, có chị nói " Bác, Thầy Cô
có về như thế này, chúng con mới có cơ hội họp mặt đông
đủ như hôm nay. Chớ tuy ở cùng một thành phố mà cả năm
chúng con đâu có gặp nhau cho nổi …
Chuyến về thăm Quê
Hương quả là một ơn phước lớn lao mà Thượng Ðế đã
ban cho chúng tôi và có lẽ cho cả những người chúng tôi
đã gặp lại sau nhiều năm xa cách.
Khi tôi viết những dòng
này thì thư từ, hình ảnh từ Quê Nhà gửi sang cho thấy :
mồ mả Ông Bà, Cha Mẹ chỗ nào còn thiếu sót, đều đã
được tu bổ, chỉnh trang, xây dựng, khiêm tốn nhưng đàng
hoàng. Ngôi Tổ Ðình
cuả dòng họ bên ngoại đã được xây
dựng khang trang, đẹp đẽ đủ chỗ cho bà con trong họ hàng
năm họp mặt giỗ kị, tưởng nhớ công đức Tổ Tiên, Ông
Bà, Cha Mẹ. Trông hình ảnh bà con đông dảo trong buổi nguyện
cầu, tạ ơn trước ngôi Tổ Ðình, đọc những lá thư anh
chị em, bà con viết sang bên Mỹ cho chúng tôi, những người
con xa Quê Hương, Ðất Nước , sao mà thấy lòng xúc động
! Tất cả chúng tôi, Bố Mẹ, con cái trong gia đình, ai cũng
cảm thấy một niềm vui to lớn là chuyến về thăm Quê Hương
quả là một món quà vô giá mà Thượng Ðế đã ban cho gia
đình chúng tôi và cho cả những bà con, thân hữu, bạn bè,
bà con làng xóm ở nơi Quê Cha, Ðất Tổ xa xôi, mãi tận bên
kia quả địa cầu…
Xin dâng lời cảm tạThượng
Ðế, cảm ơn đất nước và nhân dân Hoa Kỳ, cảm ơn tất
cả các con, dâu rể đã tạo điều kiện cho chúng chúng tôi
có một chuyến đi không giá nào tính được. Cũng xin cảm
ơn bà con, bạn bè thân hửu, các anh chị từng là học trò
cũ cuả tôi đã dành cho chúng tôi những giây phút đáng ghi
nhớ cho đến ngày không còn có mặt trên cõi đời này nưã…
San
Diego, California
Phan Ðức
Minh
