Chúng ta thường nghe nói câu “Chuyện dưới đất còn lo chưa xong lại đi nói chuyện trên trời.” Đối với những người tàng tàng an phận phó thường dân chỉ lo cơm ngày hai bữa như chúng ta mà nói chuyện trên trời thì quả thật là bao đồng. Mỗi lần có chuyện phải lái xe ra đường cũng đã lo sợ cọ quẹt hoặc tai nạn hay ít lắm là nạn kẹt xe. Nhưng đối với các nhà khoa học lo chuyện đưa người lên hỏa tinh với những phi thuyền con thoi và trạm không gian, họ lại đang lo sợ phi thuyền đụng rác. 

Đúng vậy, nói rõ hơn là rác trong không gian, trong vũ trụ. Có người trong số chúng ta lại cười khì bảo rằng lại nói chuyện ba xạo, chuyện trên trời, chuyện ba hoa thiên địa. Trên không gian mà có rác, ai tin. Vậy mà trong không gian quả thật có nhiều rác quá đến đỗi người ta phải báo động đó bạn ạ.

Tấm ảnh minh họa mà bạn thấy kèm trong bài này có phóng đại thật nhưng cũng không quá xa thực tế đâu. Một lớp dầy hai ngàn cây số trên quả đất đang có tổng cộng sáu ngàn vệ tinh vừa còn đang xài hoặc đã hết xài lơ lửng trên đó tính từ phi thuyền Sputnik phóng lên năm 1957 đến đầu năm 2008. 
 

Theo một bài viết của Christian Torres đăng trên báo Washington Post, số lượng các mảnh vỡ lang thang trong không gian đã đạt đến mức quá tải, dựa theo một báo cáo mới phát hành bởi Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia khi họ kêu gọi NASA phải tìm cách giám sát tốt hơn và dọn sạch rác quay chung quanh đe dọa hoạt động vệ tinh và tàu vũ trụ có người lái. 

Theo tuyên bố của NASA, hiện có khoảng 16,000 vật thể có đường kính lớn hơn 10 cm nằm trong hệ thống theo dõi của Hoa Kỳ. Bên cạnh đó, cũng theo ghi nhận trên website của NASA, có đến nửa triệu mảnh nhỏ hơn một tấc, trong khi số mảnh vụn nhỏ hơn một phân có thể vượt hơn con số hàng chục triệu. Rác trên quỹ đạo thường xuất phát từ các vệ tinh cũ, hoặc phần trên cùng của tên lửa đẩy vệ tinh. Khi các mảnh vỡ va vào nhau, chúng lại sản sinh hàng đống rác nhỏ khác. Với vận tốc nhanh khủng khiếp, chỉ cần một vật có kích thước khoảng mười phân là cũng đủ gây họa cho trạm không gian quốc tế ISS, chẳng hạn như tàn phá vệ tinh trị giá mười triệu Mỹ kim.

Ông Don Kessler, một nhà khoa học từng cộng tác với NASA trước đây, người chủ trì các ủy ban chuẩn bị báo cáo phát hành vừa rồi nói: "Sẽ có rất nhiều vụ mảnh vụn va chạm và với một tốc độ ngày càng thường xuyên hơn." Giấc mộng hãi hùng của nhân loại là khi nhiều cường quốc cứ bắn phóng hoả tiễn hay vệ tinh các thứ vào vũ trụ, quỹ đạo của Địa Cầu chẳng bao lâu sẽ đầy “rác vũ trụ” và đây sẽ là mối hăm doạ rất lớn cho các con tàu phi hành không gian sau này, đặc biệt là loại tàu có người điều khiển bên trong.
 

Nhà khoa học Nicolas Johnson, Giám đốc chương trình Orbital Debris Program Office của NASA, lo âu về tình trạng gọi là “hội chứng Kessler”, theo tên của người bạn của ông, Donald Kessler, người đã mô tả việc này vào đầu thập niên 1970, theo đó quỹ đạo trở nên quá chật chội và hai mảnh rác bay không gian, hai vệ tinh hoặc một hoả tiễn và một vệ tinh, lao vào nhau với vận tốc 20,000 dặm/giờ.

Kessler đầu tiên dự đoán vào năm 1978 rằng số lượng và kích thước của các vật bay hoang ngoài quỹ đạo trái đất cuối cùng sẽ trở nên quá lớn nên chúng sẽ tiếp tục va chạm với nhau và tạo ra các mảnh vụn nhỏ hơn và dĩ nhiên là nhiều hơn. Sự đụng chạm khủng khiếp sẽ làm hai vật thể bùng nổ và hàng trăm, hàng ngàn mảnh vụn phát sinh, một mảnh vụn lại đụng vào một vệ tinh khác, thế là hàng ngàn mảnh vỡ mới xuất hiện. Khác với một tai nạn trên mặt đất, các mãnh vỡ này tiếp tục trôi lang thang trong quỹ đạo, trở thành nguyên nhân cho những tai nạn khác!

Đó không còn là lý thuyết, mà chuyện có thực đã xảy ra. Ngày 10/02/2009, thế giới chứng kiến tai nạn va chạm đầu tiên trên vũ trụ, khi một vệ tinh đụng vào một vệ tinh Nga đã không còn sử dụng, tạo ra khoảng 2000 mảnh vụn lớn trôi lang thang trên quỹ đạo, cách Siberia khoảng 500 dặm theo chiều thẳng đứng.

Trung tâm Nghiên cứu không gian quốc gia Pháp (CNES) cho hay từng ghi nhận bốn vụ va chạm giữa các vật thể trên quỹ đạo từ năm 1990. Vào năm 1991, vệ tinh Cosmos 1991 của Nga đã bị một mảnh vỡ từ vệ tinh Nga khác là Cosmos 926 đâm vào. Tuy nhiên, phải đến năm 2005 các chuyên gia mới phát hiện được vụ đụng độ trên. Đến năm 1996, một mảnh từ tên lửa Ariane, được phóng từ năm 1986, đã va vào và làm hỏng vệ tinh do thám của Pháp là Cerise. 

Sau đó, vào năm 2005, phần trên của tên lửa đẩy Thor của Mỹ va phải phần mảnh vỡ từ tên lửa CZ-4 của Trung Cộng. Vụ đáng ghi nhận nhất là vào năm 2009, khi một vệ tinh quân sự của Nga là Cosmos 2251 đâm vào vệ tinh viễn thông Iridium của Mỹ, phun ra một đám mây bụi. 

Bộ Tư Lệnh Chiến lược Hoa Kỳ, một đơn vị quân đội có khả năng theo dõi các vật thể nhân tạo lớn từ 10 cm trở lên nói rằng hiện nay có hơn 22,000 mảnh rác như vậy trong quỹ đạo. NASA ước tính có thể có hàng trăm hàng ngàn hoặc thậm chí hàng triệu mảnh nhỏ hơn không thể theo dõi được và xem như là bụi không gian. Nhưng nhỏ như bụi không có nghĩa là không nguy hiểm.

Ở quỹ đạo thấp của trái đất, nơi trạm không gian quốc tế ISS đang hoạt động, những vụ va chạm mảnh vỡ xảy ra ở vận tốc 10 km/giây, hoặc 36,000 km/giờ, theo CNES. Một hạt nhôm đường kính một ly có thể mang theo lực va chạm cỡ một quả bóng chày (baseball) được đánh với vận tốc 450 km/giờ. Vào tháng Sáu năm 1983, kính chắn gió của phi thuyền Challenger phải bị thay sau khi bị hạt bụi nhỏ cỡ 0,3 mm bắn vào với vận tốc 4 km/giây. Tuy nhiên, ở quỹ đạo thấp, rác chỉ gây lo ngại trong thời gian ngắn, vì nếu ở độ cao dưới 600 km, những mảnh vụn sẽ rớt trở lại trái đất trong vài năm, và thường chúng bị bầu khí quyển đốt trụi. Ở độ cao trên 800 km, chúng sẽ bị tiêu hủy trong vòng vài thập niên, nhưng nếu trên một ngàn cây số, chúng sẽ chu du xung quanh hành tinh xanh ít nhất một trăm năm hoặc lâu hơn.
 

Trạm Không Gian Quốc Tế ISS (International Space Station) suýt gặp tai nạn trong cuối tháng Sáu vừa qua khi một vật lạ không xác định tới gần trong vòng 330 mét khiến cho toán phi hành gia làm việc ở đó suýt phải “bỏ của chạy lấy người” bằng phi thuyền khẩn cấp.

Vụ “chết hụt” trên đã buộc sáu thành viên trên ISS chui ngay vào thuyền cấp cứu, chính là hai phi thuyền con thoi Soyuz được dùng để thoát khỏi trạm trong lúc nguy hiểm. “Chúng tôi nghĩ rằng xác suất mảnh vỡ trên bắn trúng ISS là vào khoảng 1/360”, AFP dẫn lời Lark Howorth, trưởng nhóm của NASA chuyên theo dõi đường di chuyển của rác vũ trụ. Tuy nhiên, sau bốn phút căng thẳng, nhóm phi hành gia thở phào nhẹ nhõm vì không phải giật cần gạt nối thuyền cứu sinh và trạm để bay về trái đất. Mảnh vỡ đã di chuyển cách ISS khoảng vài trăm mét. Đây là lần thứ nhì trong vòng mười năm phi hành đoàn trên vũ trụ buộc phải thực hiện các biện pháp khẩn cấp trên. Lần thứ nhất xảy ra vào ngày 12 tháng Ba năm 2009 khi một mảnh động cơ vệ tinh cũ di chuyển gần trạm. 

Hiện các cường quốc không gian như Mỹ, Nga đang tìm cách tăng cường theo dõi hành trình của rác, như không quân Mỹ phóng thêm vệ tinh hồi năm 2010. Và khi phát hiện có mảnh nào gần ISS, hoặc đe dọa các vệ tinh quan trọng, họ sẽ báo với phi hành đoàn thực hiện biện pháp phòng vệ, như lần mới đây trong tuần này. 
 

Brian Weeden, cố vấn kỹ thuật của Hội Sáng Lập Bảo An Thế Giới SWF (Secure World Foundation) tuyên bố rằng “Các vệ tinh hiện hoạt động trong không gian có nguy cơ bị thiệt hại hư hỏng do số lượng mảnh vụn bay loạn trên trời gia tăng và chi phí bảo trì sẽ cao hơn.”  SWF đặt trọng tâm nghiên cứu về tính bền vững không gian. 

Bryan O'Connor, trưởng ban phụ trách vấn đề an toàn cho các sứ mạng phi hành không gian của cơ quan NASA đã yêu cầu Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia NRC (National Research Council) trong năm 2010 để độc lập kiểm tra công việc của cơ quan về các mảnh vụn.  Trong khi các báo cáo không cung cấp chi tiết cụ thể cho chiến lược, nó tiếp tục nhấn mạnh sự cần thiết cho NASA lập một kế hoạch tập hợp mọi nguồn nhân lực và tài nguyên hạn chế của cơ quan để có thể hoạt động hữu hiệu hơn. 

Phát ngôn viên của NASA là Beth Dickey cho biết: "Chúng tôi cảm ơn Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia để xem xét kỹ lưỡng trong báo cáo này. Chúng tôi sẽ nghiên cứu các kết quả và khuyến nghị của họ một cách cẩn thận và sử dụng chúng để tư vấn cho các hoạt động tương lai của chúng tôi trong lĩnh vực của công việc quan trọng này."

Cơ quan này hiện đang có một vài chương trình lẻ tẻ liên quan đến vấn đề mảnh vụn trên trời với số lượng nhân viên ít ỏi, theo báo cáo của NRC, khiến cho các chương trình dễ bị tổn thương qua những lần thay đổi nhân viên và cắt giảm ngân sách.  Kessler cho biết NASA sẽ phải thực hiện cân bằng và tái phân bổ kinh phí nếu họ muốn cải thiện quản lý các mảnh vụn. 

NRC cũng đề nghị nên tiếp tục làm việc với Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cho công việc trên bình diện quốc tế. Weeden cho biết chỉ có không đầy một phần ba số mảnh vụn (rác không gian) là do Hoa Kỳ gây ra. Phần lớn rác còn lại là của Nga, Tàu và các nước khác. Bắt họ phải phụ bắt tay vào việc dọn rác là phải rồi.

Bản báo cáo do NRC cung cấp không ra hạn thời gian cho NASA thực hiện những thay đổi trong chương trình dọn rác trên trời, nhưng với tình trạng rác lên tới mức báo động, Kessler nói NASA cần ra tay sớm để đối phó với vấn đề vì càng để lâu càng tốn kém hơn.

Weeden cảnh cáo mảnh vỡ rác không gian chưa trở thành  mối quan tâm lớn trong vài năm tới, nhưng trong vòng 10 hoặc 20 năm nữa sẽ quá trể để đối phó với vấn đề. Weeden nói vấn đề dọn rác phải tốn một thời giai dài 7, 8 năm vì 50 năm qua kể từ khi chương trình không gian bắt đầu, rác cứ bỏ xó đó chưa đụng tới.
 

Giám đốc điều hành Electric Optic Systems, ông Craig Smith cho biết kỹ thuật này được phát triển dựa trên những hệ thống radar hiện nay. Nhờ vậy, các nhà khoa học có thể theo dõi sự chuyển động của những mảnh vụn trong không gian với độ chính xác rất cao để dự báo liệu chúng có va chạm với những vật thể khác hay không.

Theo ông Smith, hiện có khoảng 200,000 mảnh vụn có đường kính nhỏ hơn 1cm và 500,000 mảnh vụn có đường kính từ 1cm trở lên đang "trôi dạt" trên quỹ đạo. Vấn đề là chúng đang di chuyển với vận tốc khoảng 30,000 km/giờ và có thể gây ra những chấn động khủng khiếp nếu va chạm với các vật thể khác. Các nhà khoa học Úc cho rằng hệ thống này sẽ phát huy tối đa hiệu quả nếu được dùng chung với một mạng lưới trạm theo dõi được đặt tại những địa điểm chiến lược trên thế giới.
 

Người đứng đầu một công ty kỹ thuật Hoa Kỳ tuyên bố ông có thể dọn sạch rác ở quỹ đạo thấp của trái đất bằng một lưới khổng lồ. Ông Jerome Pearson, chủ tịch công ty Star của Mỹ, đã đưa ra đề nghị với Cơ quan Không Gian Quốc Gia  (NASA ) một ý tưởng dọn rác vũ trụ bằng lưới. Theo ông, phi thuyền có thể phóng lên để bung ra một lưới khổng lồ lên vũ trụ và kéo gom rác tương tự như tàu đánh cá. 

Pearson tiết lộ rằng các kỹ sư của ông sắp hoàn thành việc thiết kế một loại tàu vũ trụ rất phù hợp với hoạt động dọn rác trên không gian. Các phi thuyền tự sản xuất điện nhờ ánh sáng mặt trời và từ trường trái đất nên chi phí vận hành chúng sẽ giảm đáng kể. Chúng hoạt động ở độ cao dưới 2,000 km nên có thể dọn rác ở quỹ đạo thấp của địa cầu. Giới khoa học cho rằng khoảng 2,500 mảnh rác có kích thước to hơn quả bóng chày (đường kính từ 10 cm trở lên) đang trôi nổi trên quỹ đạo thấp. Tổng khối lượng của chúng vào khoảng 2,000 tấn. 

Nếu 12 phi thuyền mang theo lưới được phóng lên cùng lúc để lưới rác, mọi mảnh rác to hơn quả bóng chày trên quỹ đạo thấp sẽ biến mất trong vòng bảy năm theo như sự tính toán của Pearson. Công ty của ông có thể bắt đầu dọn rác trong vòng 5 năm tới, nghĩa là có thể chúng ta sẽ không thấy những mảnh rác lớn trên quỹ đạo thấp trước năm 2023. Chi phí dọn rác trong vòng 12 năm vào khoảng 84 triệu Mỹ kim. Do rác vũ trụ là vấn đề toàn cầu, Pearson nghĩ các nước nên chia sẻ chi phí này.

Ý tưởng của Pearson được công bố sau khi Viện Khoa học quốc gia Hoa Kỳ cảnh báo lượng rác vũ trụ chung quanh trái đất đã đạt tới ngưỡng nguy hiểm và chúng có thể phá hoại vệ tinh nhân tạo, phi thuyền bất cứ lúc nào. Rác vũ trụ là những phi thuyền không còn hoạt động, những vệ tinh nhân tạo cũ, những hỏa tiễn đã qua thời kỳ sử dụng hay mảnh vỡ từ các vụ va chạm vệ tinh nhân tạo. Chúng bay xung quanh trái đất với tốc độ có thể lên tới 28,163 km/h. Với tốc độ đó, một mảnh rác nhỏ xíu cũng có thể làm hỏng phi thuyền.

Pearson khẳng định: “Những hoạt động dọn rác quy mô nhỏ bên ngoài trái đất không thể tạo ra thay đổi lớn. Chúng ta cần phải dọn rác trên quỹ đạo thấp ở quy mô lớn để giảm mạnh nguy cơ đối với phi hành gia và tài sản trong không gian.” Điều không thể chối cãi là nhân loại chứng kiến ngày có thêm nhiều “cường quốc vũ trụ” ra đời. Lúc trước chỉ có Mỹ và Nga, sau đó là các quốc gia Châu Âu và bây giờ là thêm Ấn Độ, Trung Cộng, Nhật Bản và một số quốc gia khác.

Tháng 12/2009, NASA và Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ tổ chức một hội nghị quốc tế với đề tài làm sao dọn dẹp “rác không gian”. Rác không gian cổ xưa nhất chính là vệ tinh Vanguard 1 của Hải Quân Mỹ, được phóng lên quỹ đạo năm 1958 và nay đã là một vật thể chết trôi vô định.

Ngay từ năm 2007, Liên Hiệp Quốc đã ra thông báo các biện pháp phòng ngừa, như các động cơ của hoả tiễn khi bay hết đường phóng phải cạn sạch nhiên liệu, đề phòng chúng nổ thình lình, hay cấm các cường quốc dùng những vệ tinh không còn sử dụng làm mục tập dợt bắn hoả tiễn, một chuyện mà Trung Cộng làm vài tháng trước đó!

Thế nhưng các va chạm sẽ không tránh khỏi, mặc dù nhân loại có cố gắng đến mấy. Johnson cho là trong vòng năm mươi năm tới, cứ năm năm lại xảy ra một tai nạn va chạm lớn trong vũ trụ! Hiện đã có tới 11,500 vật thể có đường kính lớn hơn 4 inches trôi lang thang trên quỹ đạo thấp và khoảng 10,000 vật thể nhỏ hơn trôi trong quỹ đạo cao khoảng 36,000 dặm trở lên.

Nhiều biện pháp đang được đề ra để tránh thảm hoạ cho các nhà du hành vũ trụ trong tương lai, như một loại vệ tinh dùng lưới đi thu nhặt các mảnh vụn giống như xe rác mà bạn thường thấy mỗi tuần, sau đó dem thả chúng trong bầu khí quyển để chúng cháy tiêu khi tiếp xúc với khí quyển.

Một biện pháp khác là dùng tia laser huỷ diệt các vật thể bay lang thang, nhất là các rác rưởi nhỏ, chỉ có đường kính vài inches, nhưng vẫn có thể gây ra nguy hiểm vì vận tốc va chạm quá lớn của chúng. Một kỹ thuật thứ ba là dùng “mạng lưới nam châm” để hút các mảnh vỡ và đưa chúng xuống bầu khí quyển để sự va chạm sẽ đốt cháy chúng, nhưng Jonhson cho là đưa mạng lưới bằng chất foam (bọt) rộng đến một dặm lên vũ trụ để hút các rác rưởi, quả là chuyện không dễ dàng!

http://www.thestar.com/news/world/article/1048309--space-junk-reaches-tipping-point-threatens-manned-spacecraft
http://www.spaceacademy.net.au/watch/debris/sdfacts.htm
http://en.wikipedia.org/wiki/Space_debris
 
 

Thịt trăn và rắn có thể làm thành các món nhậu ưa chuộng và khoái khẩu như cháo, gỏi, xào, nướng cuốn bánh tráng v.v. Đó là trường hợp chúng đã được nấu chín với đủ thứ gia vị thơm lừng; còn trường hợp chúng còn sống nhăn, liệu bạn có dám cắn chúng không. 

Chúng ta chỉ thường nghe rắn trăn cắn người; thế mà cũng vừa có tin trăn rắn bị người cắn đó bạn ạ. Cắn một con trăn còn sống, anh chàng say xỉn này biết đâu vì say quá không còn biết phân biệt thị trăn sống hay đã làm thành món nhậu. 

Theo một bản tin của phóng viên Gina Knepp của hãng thông tấn AP đăng ngày 2 tháng 9 năm 2011 với tựa đề “Một ông đi tù vì cắn trăn nuôi”, cảnh sát Sacramento, California cho biết rằng bác sĩ thú y đã phải giải phẫu khẩn cấp cho con trăn bị thương sau khi một người đàn ông say rượu tên David Senk 54 tuổi bị cáo buộc là đã cắn con vật khốn khổ tới hai lần. 

Con trăn có chiều dài khoảng từ 100 tới 120 cm bị thương khá nặng do vết cắn của Senk và bác sĩ thú y phải khâu vết thương cho nó.

Trước đó, một người đi đường nào đó ở Del Paso Heights đã gọi điện thoại 911 lúa 6:30 chiều báo cảnh sát rằng có một người nằm trên lề đường có vẻ dường như bị thương. Khi tới hiện trường tại thành phố Sacramento, cảnh sát thấy Senk nằm trên đất với mặt mày đầy máu me trông cứ như là ông ta bị thương, hóa ra đó là máu của con trăn bị ông ta ngoạm. Cảnh sát hỏi thì Senk nói ông ta không nhớ gì cả vì lúc đó ông ta quá say.

Một người khác là chủ của con trăn lúc đó mới nói với cảnh sát là Senk đã cắn con trăn của ông ta. Chừng đó Senk mới khai thật: “Tôi uống rượu nhiều quá hóa khùng nên chẳng biết trời trăng gì nữa. Tôi chẳng nhớ có phải tôi đã cắn nó hay nó cắn tôi.”

Hai nhân chứng có mặt trong ngôi nhà khai với cảnh sát rằng Senk đã cắn con trăn mái hai tuổi hai lần khiến cho nó bị rách da thịt và gãy mất nhiều đốt xương.

Trung sĩ Andrew Pettit Phát, ngôn viên của sở cảnh sát nói: “Không có dấu hiệu nào cho thấy con trăn nổi giận hay có ý định tấn công ông ta. Theo lời các nhân chứng thì Senk chẳng nói gì. Ông ta chỉ lảm nhảm.” Trả lời cuộc phỏng vấn của đài truyền hình KXTL – TV ngày hôm sau, Senk cho biết ông ta bị bệnh nghiện rượu kinh niên và thường say rượu đến bất tỉnh. Ông tỏ vẻ hối tiếc về việc làm của mình khi nói với phóng viên: “Nếu bạn có gặp chủ nhân của con trăn thì cho tôi nhắn lời xin lỗi và tôi sẵn sàng giúp trả tiền chi phí chữa trị y tế cho con trăn.”

Con vật đang được Sở Bảo Vệ Thú Vật săn sóc và quản lý. Nữ phóng viên Gina Knepp cho biết về tình trạng thương tích của con trăn như sau: “Con trăn bị cắn rách gần phần bụng thấy cả gan.” Sở hữu chủ của nó vẫn chưa thấy liên lạc với cơ quan này để lập bản báo cáo xác nhận quyền làm chủ. Có thể họ không muốn nuôi con trăn bị thương đó nữa. 

Senk đã bị buộc tội hành hung thú vật và bị buộc phải đóng tiền thế chân tại ngoại hầu tra là 10,000 Mỹ kim.

http://www.thestar.com/news/world/article/1048942--california-man-lands-in-jail-for-allegedly-chomping-down-on-pet-python

• Phan Hạnh.