Ngày xưa, tại
một thung lũng nọ có một làng khoảng 1000 dân cư. Một con
đường độc đạo giúp dân cư ra khỏi thung lũng chẳng may
bị một tảng đá khổng lồ từ trên núi lăn xuống, chắn
ngang giữa đường khiến việc giao thông bị trở ngại. Tảng
đá rất to nên dân làng dự đoán phải 500 người hợp lực
lại cùng một lúc mới đẩy được ra khỏi con đường.
Trong làng có hàng chục
nhóm thân hữu, nhóm nào cũng hạ quyết tâm dẹp bỏ cho bằng
được tảng đá ấy. Có nhóm khoảng 50 người, có nhóm 100,
có nhóm tới 200. Tuần nào cũng có một nhóm xung phong ra đẩy
hòn đá. Nhưng chẳng nhóm nào đủ 500 người để có thể
làm tảng đá di chuyển. Suốt ba mươi mấy năm qua, dân làng
cứ hì hục liên tục hết năm này tháng nọ, cố gắng đẩy
tảng đá ra khỏi con đường, nhưng tảng đá vẫn cứ nằm
đó, không chịu rời đi.
Cả làng, ai cũng biết
chỉ cần 500 người hợp lại cùng một lúc là đẩy được
hòn đá ra. Dân làng có đến cả 1000 người nên có dư tiềm
năng làm chuyện ấy. Nhưng chưa bao giờ dân làng tụ được
đủ số người để làm. Các nhóm thân hữu tuy nhiều nhưng
rất rời rạc: chẳng nhóm nào đông tới 500 mà cũng chẳng
nhóm nào chấp nhận liên kết hay hợp tác với các nhóm khác
để có đủ con số ấy.
Họ không hợp tác với
nhau do bất đồng ý kiến: nhóm này chủ trương đẩy tảng
đá qua phải, nhóm khác muốn đẩy qua trái, nhóm khác nữa
đòi đẩy tới một vị trí khác. Nhóm này muốn dùng phương
cách này, nhóm kia muốn dùng phương cách khác; nhóm này muốn
đẩy vào giờ này, nhóm khác đòi vào giờ khác… Các nhóm
đều thấy: chỉ bằng cách hợp tác với nhau mới có thể
làm nổi việc ấy. Nhưng chẳng nhóm nào chấp nhận cùng hợp
tác với nhóm khác. Có những nhóm chỉ muốn dành vinh dự
đẩy được tảng đá ra cho riêng mình, không chấp nhận chia
sẻ vinh dự ấy với nhóm nào khác. Có những nhóm đòi phải
làm theo phương hướng hay cách thức của mình, nhóm nào muốn
hợp tác với họ thì phải làm theo cách thức của họ, theo
sự chỉ đạo của họ; nhưng có nhóm nào chấp nhận làm
theo phương cách của nhóm khác đâu! Ngay trong cùng một nhóm,
có những người tuyên bố: “Hễ có ông A hay có chị B thì
không có tôi”.
Suốt ba mươi mấy năm
qua, các nhóm cứ thay phiên nhau ra đẩy tảng đá theo hướng
và cách của mình, nhưng than ôi, tảng đá vẫn cứ sừng sững
ở đó, gây không biết bao nhiêu khó khăn cho dân làng.
Dân làng trên thật đáng
thương, nhưng cũng đáng tội! Chỉ cần ba bốn nhóm thân hữu
liên kết với nhau là có dư người để đẩy bay tảng đá
đi. Liên kết được với nhau thì chỉ một vài ngày là dẹp
xong tảng đá, đâu phải để đến mấy chục năm mà không
xong?! Việc đẩy tảng đá qua trái hay qua phải, làm theo cách
này hay cách kia, nào phải chuyện quan trọng? Điều quan trọng
là cùng đồng thuận với nhau theo một hướng
nào đó, giờ nào đó, cách nào đó. Giả như đồng thuận
được với nhau theo hướng dở nhất, cách dở nhất
hay giờ bất thuận lợi nhất mà liên kết được
với nhau và đẩy được tảng đá đi thì vẫn tốt và khôn
ngoan gấp trăm lần việc đòi cho được mọi người phải
theo hướng mà mình cho là hay nhất, để rồi cuối cùng chẳng
làm được gì!
Hễ cùng đồng thuận
được với nhau thì việc gì cũng xong, khó mấy cũng thành.
Người xưa nói: “Thuận vợ thuận chồng, tát bể Đông
cũng cạn”. Trái lại, không đồng thuận với nhau thì
việc dù nhỏ cũng khó thành. Đông người nhiều nhóm mà không
đồng thuận được với nhau thì không bằng ít người ít
nhóm mà đồng thuận. Nên vấn đề chính yếu nhất chính
là sự đồng thuận.
Nhưng Trời sinh con người
“bá nhân bá tánh”, mỗi người nghĩ một cách, mỗi
người quan niệm một kiểu, làm sao đồng thuận được? Nhất
là ai cũng cho tư tưởng mình là hay nhất, ý kiến mình là
tuyệt vời nhất, ít ai muốn chấp nhận ý kiến người khác,
làm sao đồng thuận bây giờ? Đó là vấn đề muôn thuở
của con người.
Trước sự khác biệt
ý kiến như vậy, trong lịch sử, ta thấy có hai phương cách
chính để đạt được sự đồng thuận:
1) Phương cách độc
tài: Tiêu biểu của phương cách này là câu: “Lý kẻ
mạnh bao giờ cũng thắng”, “Lẽ phải và quyền lực ở
trên đầu súng”. Theo đó, người hoặc phe nào mạnh thì
dùng sức mạnh hay bạo lực để ép buộc người khác phải
theo ý của mình. Ai không theo sẽ bị trù dập, loại trừ,
hoặc bị tiêu diệt. Đồng thuận theo kiểu này là đồng
thuận giả tạo, vì mọi người dù trong lòng không đồng
thuận cũng phải tỏ ra mình đồng thuận vì sợ hãi.
2) Phương cách dân
chủ: Tinh thần của phương cách này là “Đa số thắng
thiểu số”, hay “Thiểu số phục tùng đa số”.
Theo phương cách này, mọi người đều được tự do phát
biểu ý kiến, nhưng chỉ một vài ý kiến có đông người
phát biểu nhất được tuyển ra để mọi người bỏ phiếu
chọn. Ý kiến nào được hơn một nửa số người chọn thì
được coi là ý kiến chung. Nhờ vậy mọi người đều vui
vẻ chấp hành.
Hai phương cách này,
phương cách nào cũng có ưu và nhược điểm của nó. Nhưng
cho tới nay, sau hàng nghìn năm được thử nghiệm trong lịch
sử, phương cách dân chủ có ưu điểm vượt trội hẳn phương
cách kia. Hiện nay, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều
chọn phương cách dân chủ để đạt được sự đồng thuận
chung. Chỉ còn một số rất ít quốc gia vẫn còn theo phương
cách độc tài. Những quốc gia này hầu hết bị tụt hậu,
đói khổ, tệ hại nhất là nhân quyền bị chà đạp. Nếu
có phát triển được về kinh tế như Trung cộng thì số người
hưởng được thành quả sự phát triển ấy chỉ là một
thiểu số rất nhỏ so với đại đa số dân chúng đều nghèo
khổ.
Trở lại câu chuyện
tảng đá chắn đường tại thung lũng kia, ta thấy các nhóm
không có khả năng liên kết với nhau, không tạo được sự
đồng thuận chung theo phương cách dân chủ để cùng hợp
tác với nhau đẩy tảng đá ra khỏi con đường. Điều đó
có nghĩa: chính họ chưa có tinh thần dân chủ, không biết
tạo sự đồng thuận bằng phương cách dân chủ. Như thế,
làm sao họ làm cho mọi người có tinh thần dân chủ được?
Làm sao họ xây dựng được một xã hội dân chủ? Làm
sao họ lãnh đạo được xã hội trong tinh thần dân chủ?
Nếu có lãnh đạo, thì thể chế thích hợp nhất mà họ
sẽ áp dụng hẳn nhiên phải là một chế độ độc tài.
Vì thế, quả là một
thách đố lớn lao đối với những nhóm người cùng quyết
tâm xây dựng một xã hội dân chủ nhưng lại không
tạo được sự đồng thuận với nhau theo phương cách dân
chủ để có thể liên kết hay hợp tác với nhau? Việc
tương đối dễ mà làm còn không được, nói gì đến việc
khó hơn? Dân làng không mấy tin tưởng hay kỳ vọng vào các
nhóm thân hữu này, họ có lý của họ! Phải chăng quyết
tâm hay ước muốn của các nhóm thân hữu kia chỉ là...
ảo tưởng?
Houston, 30/3/2011
Nguyễn Chính Kết
