Quán Biên Thùy kỳ này dặc biệt dành cho hai nhân vật chính trị cùng theo con dường đấu tranh cho tự do dân chủ Việt Nam liên quan tới một lộ trình chính trị về dân chủ hóa Việt Nam có tính cách thăm dò, hay nói bình dân hơn, như một quả bóng dò đường... do cơ quan nghiên cứu chiến lược AEI của Hoa Kỳ tung ra trong năm 2002.

Hai nhân vật đó là ông Nguyễn Minh Cần (Mosvow) và ông Bùi Tín (Paris), thuộc thành phần cựu công sản từ bỏ con đường XHCN và cùng tỵ nạn chính trị ở các nước tự do. Hai người có hai góc nhìn không hoàn toàn giống nhau trong cùng một đề tài.  Và Nguyệt San Việt Nam quyết định đưa cuộc tranh luận này vào Quán Biên Thùy để bà con có cơ hội thẩm định. Sinh hoạt dân chủ minh bạch và công khai là một trong những chủ trương của NSVN/ HT.

Xin nói rõ hơn: Dân chủ hoá nước ta là việc của dân ta, phải do chính dân ta làm lấy. Không thể trông chờ ở ai hết. Vì "Dân chủ", "Tự do" thứ thiệt phải là thành quả do người dân giành lấy trong đấu tranh, chứ không thể là món quà biếu tặng. Càng không thể là của bố thí được ban phát bởi bất kỳ ai. Nếu là của bố thí ban phát bởi bọn cầm quyền độc tài thì chắc chắn đó chỉ là "bánh vẽ", dùng để đánh lừa người dân.

Cái chân lý này quá tầm thường, dễ hiểu và sơ đẳng. Thế thì sao bây giờ lại phải nói lại làm gì nữa?

Một mặt, vì nhiều người trong nước ta còn chưa ý thức được về quyền tự do, dân chủ. Số đông quen sống an phận thủ thường. Nếu kẻ cầm quyền có thí cho đôi chút tự do, dân chủ (khốn thay, toàn là thứ "giả hiệu"!) thì nhờ, không thì cứ cam chịu sống nhục nhằn với thân phận kẻ vô quyền. Chẳng khác mấy cỏ cây: Trời có thương ban cho chút mưa móc thì nhờ, không thì cứ héo hắt, tàn lụi dần trong khô hạn. Lại có nhiều người sống dưới chế độ độc tài toàn trị mà cứ nhởn nhơ như không. Vì họ không được biết trên đời này còn có những lối sống khác tự do hơn, dân chủ hơn, tôn trọng nhân phẩm hơn. 

Mặt khác, ngay trong số những người khao khát tự do, dân chủ, cũng có không ít người đặt nhiều kỳ vọng ở các nước lớn, nhất là các siêu cường, mong họ sẽ giúp dân ta dân chủ hoá nước ta. Cái tâm lý ỷ lại, dựa dẫm nào phải đã hết đâu! Mặc dù kinh nghiệm của dân tộc ta trong suốt chiều dài lịch sử đã cho ta muôn vàn bài học đắng cay về hậu quả của tinh thần ỷ lại, dựa dẫm nước ngoài. 

Không cần kể chuyện dưới thời phong kiến xa xưa, chỉ cần nhắc lại vài sự việc trong thế kỷ 20 cũng đủ. Ðã từng có nhiều người yêu nước mong dựa vào Nhật Bản, vào Quốc Dân đảng Trung Hoa để giải phóng đất nước khỏi chế độ thực dân Pháp. Hậu quả ra sao, mọi người đã rõ. 

Ðặc biệt nghiêm trọng là các lãnh tụ Ðảng cộng sản Việt Nam (ÐCSVN) đã dựa vào nước Nga cộng sản, nước Tàu cộng sản. Không chỉ dựa dẫm mà họ còn tự đặt mình và cả dân tộc vào vị thế lệ thuộc vào tập đoàn thống trị cộng sản Nga, Tàu khoác áo "Quốc tế Cộng sản". Chẳng nhữngï mù quáng du nhập học thuyết, chính sách, mà họ còn nô lệ rập khuôn, bệ gần nguyên xi vào nước ta toàn bộ cơ cấu chế độ độc tài toàn trị của cộng sản Nga, Tàu. Hậu quả ra sao? Dân tộc ta phải chịu bao nhiêu đau thương tang tóc của cuộc nội chiến đẵm máu hàng chục năm trời. Dân ta cả hai miền Bắc, Nam phải chịu bao nhiêu tổn thất lớn lao về nhân mạng, về kinh tế, văn hoá, xã hội, đạo đức của đường lối đấu tranh giai cấp, "phóng tay" cải cách ruộng đất, cải tạo trí thức, tư sản, cải tạo công thương nghiệp, thủ công nghiệp, nông nghiệp, phiêu lưu tiến lên cái gọi là "chủ nghĩa xã hội" hoang tưởng. Trong cuộc nội chiến, hàng chục triệu người đã bỏ mình hoặc mang thương tật suốt đời. Biết bao tinh hoa của dân tộc bị vùi dập, biết bao người dân vô tội đã bị tàn sát, và hiện còn đang bị đày đoạ trong những trại tù cộng sản, hoặc khốn khổ trong cảnh giam cầm tại gia. Cho đến nay, một chế độ độc tài toàn trị, bạo tàn và thâm độc của một tập đoàn bé nhỏ đang thống trị trên đầu trên cổ dân tộc mà chưa biết ngày nào dân ta mới thoát ra được!

Và chúng ta cũng không quên cái kinh nghiệm đau xót của những người cầm quyền ở miền Nam, đã ỷ lại, dựa dẫm, lệ thuộc vào Hoa Kỳ để mong chống lại cuộc xâm chiếm miền Nam bằng vũ lực mà cộng sản miền Bắc tiến hành với sự hậu thuẫn mạnh mẽ của cộng sản Nga, Tàu và các chư hầu của họ. Người dân miền Nam đã điêu đứng vì bài học dựa dẫm đó. Khốn thay, khi đã "học" thấm thía rồi thì mọi sự đã quá muộn màng – nước mất, nhà tan, hàng mấy triệu người bỏ chạy khỏi nước, hàng chục vạn người chết thảm trên đường vượt biên, hàng chục triệu người còn lại trên quê hương phải cam chịu một chế độ độc tài cực kỳ khắc nghiệt.

Thế mà... dường như ngày nay có người đang quên những bài học đau xót đó của lịch sử.

Ðầu tháng 4 năm nay, tại trụ sở của American Enterprise Institute (AEI), nhiều nhà nghiên cứu Hoa Kỳ và khoảng mười nhà nghiên cứu Việt Nam đã họp bàn về quan hệ Việt-Mỹ. Ngày 11 tháng 4 năm 2002, một "Lộ trình cải tiến bang giao Mỹ – Việt theo hướng dân chủ hoá" (dưới đây, gọi tắt là "Lộ trình") được công bố. Hai nhà nghiên cứu Việt Nam tham gia cuộc họp của AEI đã giới thiệu"Lộ trình" đó bằng tiếng Việt, qua bài của ông Bùi Tín (BT) "Lộ trình mới – Rốt Mép của Ê-I-Ai", đăng trên tờ "Thông Luận" số 159 tháng 5.2002 và một số báùo khác, và bài của ông Nguyễn Quốc Khải (NQK) "Những đề nghị cải tiến bang giao Việt – Mỹ và dân chủ hoá Việt Nam của Viện nghiên cứu chính sách công vụ Hoa Kỳ", đăng trên tờ "Thế Kỷ 21" số 158 tháng 6.2002ø.

"Lộ trình" này dù chưa được coi là chính sách chính thức của chính quyền Tổng thống George W. Busch, nhưng AEI là một trong những cơ quan nghiên cứu có thể có ảnh hưởng đến chính sách của chính quyền Hoa Kỳ, cho nên nhiều người dân chủ và yêu nước Việt Nam quan tâm nghiên cứu và theo dõi. 

Theo lời ông NQK: "Mục tiêu của chính sách mới này là giúp Việt Nam trở thành một quốc gia hùng mạnh về kinh tế lẫn quân sự với một thể chế dân chủ để Việt Nam có thể tự chủ, độc lập và duy trì mối liên hệ thân thiện với các quốc gia láng giềng, đặc biệt là Trung Hoa và Hoa Kỳ"... "Ðiểm then chốt của lộ trình mới nhằm cải tiến bang giao giữa Hoa Kỳ và Việt Nam là Hoa Kỳ sẽ gia tăng viện trợ giúp Việt Nam từng giai đoạn song song với việc dân chủ hoá tại Việt Nam". Còn ông BT thì nhấn mạnh: "Tình hữu nghị Mỹ-Việt, mối quan hệ thân hữu Mỹ-Việt sẽ có thể là một yếu tố cơ bản để thực hiện thuận lợi những mục tiêu tốt đẹp của xã hội Việt Nam, của nhân dân Việt Nam mà chính những người lãnh đạo cộng sản đã ghi trong nghị quyết của họ...", ..."xây dựng tình bạn Việt-Mỹ gắn bó xã hội hai nước, nhân dân hai nước, Việt Nam sẽ có một thế mới, một lực mới khác hẳn hiện nay". 

Như vậy, qua lời lẽ của những người giới thiệu, có thể nghĩ rằng những ý định của các tác giả "Lộ trình" là tốt đẹp. Ðể thực hiện chúng, các tác giả "Lộ trình" chia ra bốn giai đoạn "cải tiến bang giao", và ở mỗi giai đoạn đưa ra những điều kiện (xin chú ý: chữ "điều kiện" là của người viết bài này, chứ trong bài của ông NQK chỉ dùng chữ "đề nghị" mà thôi) cho Việt Nam thực hiện. Trong "Lộ trình" không nói rõ "Việt Nam" là ai, nhưng mọi người ngầm hiểu đó là tập đoàn thống trị Việt Nam, tức là Bộ Chính trị (BCT) ÐCSVN. Ở mỗi giai đoạn, nếu Việt Nam thực hiện được những "đề nghị" do Hoa Kỳ đưa ra thì Hoa Kỳ sẽ viện trợ lớn cho Việt Nam, có khi đến 500 triệu USD, để phát triển kinh tế, trợ giúp chiến cụ, hoặc huấn luyện quân sự, tăng thêm tiềm lực an ninh và quốc phòng cho tập đoàn thống trị Việt Nam. Tóm lại, mọi việc sẽ tiến hành theo phương thức "tiền trao, cháo múc" giữa nhà cầm quyền hai nước Việt Nam và Hoa Kỳ.

Ðây là những "đề nghị" chính trị đáng chú ý được đưa ra trong "Lộ trình": ứng cử viên ngoài ÐCSVN được phép ứng cử vào Quốc hội trong kỳ bầu cử vào tháng 5.2002 (giai đoạn 1); các tín đồ thuộc các tôn giáo được tự do chọn lựa tổ chức điều hành của họ; các tổ chức này chỉ hoạt động tôn giáo không được phép hoạt động chính trị; ÐCSVN không được quyền bác bỏ việc bổ nhiệm các vị giám mục Công giáo và tu sĩ; ÐCSVN rút các chính uỷ và chính trị viên ra khỏi quân đội; tất cả các thẩm phán và luật sư phải rút ra khỏi ÐCSVN; tất cả tù nhân chính trị được trả tự do; một số tạp chí và báo được tự do, không bị ràng buộc vào chế độ kiểm duyệt; những công ty và xí nghiệp mà ÐCSVN có trên 25% cổ phần được đem bán cho công chúng... (giai đoạn 2); những đảng phái không cộng sản được phép hoạt động, phê bình chính phủ, tham gia vào các cuộc bầu cử; điều 4 của Hiến pháp có thể thay đổi hoặc không; những công ty quốc doanh phải được bán cho tư nhân để sản xuất của khu vực công không quá 25% của tổng sản lượng nội địa (GDP) (giai đoạn 3); tách lực lượng cảnh sát và an ninh ra khỏi ÐCSVN và giảm số nhân viên cảnh sát và an ninh; tất cả các nhân viên cảnh sát và an ninh phải ra khỏi ÐCSVN; Hoa Kỳ được phép sử dụng hải cảng Cam Ranh cho mục tiêu quân sự (giai đoạn 4). Xem qua có thể nhận thấy trong tất cả những "đề nghị" đã đưa ra dường như chỉ có điều cuối cùng về cảng Cam Ranh là trực tiếp dính đến quyền lợi Hoa Kỳ, còn tất cả những điều khác chỉ vì sự dân chủ hoá Việt Nam.

Những người dân chủ và yêu nước Việt Nam ở hải ngoại có những ý kiến khác nhau đối với "Lộ trình": có người hoan nghênh, có người tỏ ý lo ngại, cũng không ít người phản ứng mạnh. Chẳng hạn, hồi tháng 6 năm nay, chúng tôi có dịp gặp ông Nguyễn Hữu Chung, là một nhà chính trị sâu sắc đồng thời là một nhà nghiên cứu nghiêm túc có tiếng ở hải ngoại. Là chỗ quen biết thân tình, chúng tôi trao đổi thẳng thắn với nhau. Ông Chung nói: "Anh ạ, tôi muốn viết một bài để đập thật mạnh, nhưng lại cứ lấn cấn vì có anh em bạn bè mình tham gia vào đấy. Ðập thì lại hoá ra là mình đập anh em mình. Mà không thì không được". Hôm đó, tôi nói với ông Chung: "Tôi cũng thấy cần phải phát biểu ý kiến về cái "Lộ trình" này. Nhưng... cũng như anh, tôi cũng ngại đụïng chạm đến anh em mình. Có lẽ ta tạm lờ nó, cứ để cho nó chìm đi trong yên lặng".

Nhưng nào có yên lặng được đâu! Hồi tháng 7, ông BT trả lời phỏng vấn của tờ "Cánh Én", bài đó được đăng trên "Cánh Én", "Thông Luận" và vài tờ báo khác hồi tháng 7-8, dưới nhan đề "Chọn bạn mà chơi!". Ông tuyên bố "chúng ta cần phải đánh động dư luận" trong và ngoài nước để mọi người hiểu rõ "Lộ trình" của AEI, vì thế bài của ông BT là một bài cổ động nhiệt liệt cho "Lộ trình". 

Ðến lúc này, chúng tôi thấy cần trình bày rõ quan điểm và thái độ của mình đối với "Lộ trình" đó. Việc này có quan hệ đến sự nghiệp dân chủ hoá đất nước, nên không thể vì tình riêng bạn bè mà im được.

Hãy khoan bàn luận về các "đề nghị" cụ thể đưa ra cho phía Việt Nam, mà trước hết nên đi sâu tìm hiểu xem tại sao AEI đưa ra "Lộ trình" bốn giai đoạn trong lúc này? Cái gì là động cơ thúc đẩy họ làm việc đó? Và việc đó thực tế sẽ có lợi, có hại gì cho việc dân chủ hoá thật sự đất nước ta? 

Ðiều sơ đẳng này dù có nhắc lại có lẽ cũng không thừa: các chính khách của mỗi nước khi vạch ra đường lối, chính sách (hay lộ trình) của họ đều xuất phát trước tiên từ quyền lợi thiết thân của nước họ. Hoa Kỳ cũng thế thôi. Theo chúng tôi nghĩ, khi đưa ra "Lộ trình" này, AEI chủ yếu nhằm phục vụ cho chiến lược trước mắt và lâu dài của Hoa Kỳ trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương (cố nhiên, bao gồm cả vùng Ðông Nam Á), là nơi các nước lớn, chủ yếu là Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nga, Nhật... đang công khai hoặc giấu mặt tranh giành nhau ảnh hưởng. Một thực tế rõ ràng là những năm gần đây, trong vùng Ðông Nam Á, Trung Quốc cố hết sức bành trướng về mọi mặt, kể cả về quân sự, kinh tế lẫn ngoại giao, thậm chí cố mở rộng biên cương của họ. Những hành động lấn chiếm Hoàng Sa, Trường Sa, hiệp ước gần đây về biên giới và lãnh hải với Việt Nam là một trong những ví dụ. Ðiều đó đe doạ trực tiếp an ninh của Ðài Loan, đe doạ quyền lợi và chủ quyền của Việt Nam và nhiều nước khác trong vùng. Sự bành trướng đó của Trung Quốc cũng đe doạ dữ dội quyền lợi của Hoa Kỳ. Hiện nay, Trung Quốc tuy còn yếu, nhưng đang phát triển tương đối thuận lợi, nên họ vẫn ngấm ngầm nuôi tham vọng trở thành "đại bá" ít nhất là trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương vào giữa thế kỷ 21, và như vậy, trong tương lai không xa sẽ là đối thủ của siêu cường Hoa Kỳ. Chính vì thế, Hoa Kỳ muốn vạch ra một chính sách đối ngoại khả dĩ lôi kéo một số nước, trước hết trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, dù những nước đó không phải là dân chủ, vào quỹ đạo chiến lược của họ để làm lực cản sự bành trướng của Trung Quốc. Một trong những nước mà Hoa Kỳ nhắm tới là Việt Nam. 

Hoa Kỳ biết rõ Việt Nam hiện đang nằm dưới sự thống trị độc tôn của ÐCSVN, và đảng này đang duy trì một chế độ độc tài toàn trị vô cùng khắc nghiệt với dân chúng. Hơn nữa, tập đoàn thống trị Việt Nam, tức là BCT ÐCSVN, hiện đang lệ thuộc vào Trung Quốc để tồn tại, tuy vẫn có mâu thuẫn này nọ với Trung Quốc. Trong tình hình đó, Hoa Kỳ vẫn mong muốn cải thiện và thắt chặt bang giao với tập đoàn thống trị Việt Nam. Hơn nữa, như chúng ta biết, các nhà báo và các nhà nghiên cứu Hoa Kỳ thường thích nói, thích nghĩ và thích tin là BCT ÐCSVN hiện đang phân hoá thành nhóm thân Trung Quốc và nhóm thân Mỹ hay thân phương Tây. Các chính khách trong AEI hy vọng rằng với "Lộ trình" này, họ có thể lôi kéo, nếu không toàn bộ thì cũng một nhóm nào đó trong tập đoàn thống trị Việt Nam hiện nay để đưa Việt Nam vào chiến lược của họ chống lại sự bành trướng của Trung Quốc. Ðặt vấn đề cải tiến bang giao với Việt Nam trong lúc phong trào dân chủ ở Việt Nam đang phát triển, các chính khách trong AEI không thể không nói đến chuyện dân chủ hoá dù "sự nói" đó không hẳn mang "tính cấp thiết số 1".

Những người dân chủ và yêu nước Việt Nam cần bình tĩnh, khách quan suy xét kỹ, sáng suốt nhận định và dự kiến trước những điều lợi hại của "Lộ trình" này. Không thể để những từ ngữ đẹp làm quáng mắt mình! Nếu xét thấy "Lộ trình" này có những điều thật sự có lợi cho việc dân chủ hoá đất nước thì chúng ta cần kịp thời triệt để khai thác, "xé rào" mà đẩy mạnh phong trào dân chúng tiến lên. Còn những việc gì họ có thể làm mà gây hại cho việc dân chủ hoá, gây trở ngại cho việc gỡ bỏ chế độ độc tài đảng trị thì chúng ta phải có phương cách xử đối thích hợp, thậm chí tích cực phản đối. Ðây là một vấn đề rất tế nhị.

Nói chung, vì lợi ích của việc dân chủ hoá đất nước, những người dân chủ và yêu nước Việt Nam chủ trương thắt chặt mối bang giao giữa Việt Nam với Hoa Kỳ, là một siêu cường dân chủ, giàu mạnh nhất thế giới và có ảnh hưởng lớn nhất đến nền chính trị thế giới. Nhưng việc thắt chặt mối bang giao đó không nhằm củng cố chế độ độc tài toàn trị ở Việt Nam, mà phải nhằm thật sự dân chủ hoá Việt Nam. Chính vì thế, những người dân chủ và yêu nước Việt Nam nhiệt liệt hoan nghênh sự ủng hộ của chính phủ, quốc hội và mọi tổ chức xã hội, phi chính phủ ở Hoa Kỳ đối với phong trào đấu tranh của người dân Việt Nam cho tự do, dân chủ và nhân quyền, nhằm thật sự dân chủ hoá đất nước. Ðồng thời, họ cũng nhiệt liệt hoan nghênh sự ủng hộ của mọi nước dân chủ trên thế giới đối với cuộc đấu tranh vì tự do, dân chủ và nhân quyền ở Việt Nam, vì nhận thức sâu sắc rằng sự ủng hộ quốc tế có tác dụng rất lớn đối với công cuộc đấu tranh dân chủ hoá đất nước, giành tự do và nhân quyền. 

Nhưng, họ ý thức sâu sắc rằng thành công của công cuộc dân chủ hoá do chính phong trào dân chủ của nhân dân Việt Nam quyết định, nên họ không thể ỷ lại, dựa dẫm vào sự ủng hộ đó, dù cho nó đến từ một siêu cường mạnh nhất, giàu nhất thế giới. Mọi người dân chủ và yêu nước Việt Nam đều mong muốn điều đã ghi rõ trong "Lộ trình": "việc cải thiện bang giao giữa hai nước đòi hỏi Việt Nam phải thi hành những biện pháp dân chủ hoá" sẽ không phải là một câu nói suông để đẹp tai người nghe. Nghĩa là mong muốn phía Hoa Kỳ sẽ đòi hỏi giới cầm quyền Việt Nam phải triệt để thi hành đúng đắn và đầy đủ những điều kiện tối thiểu qua các giai đoạn để thật sự dân chủ hoá Việt Nam. Dù vậy những người dân chủ và yêu nước Việt Nam cũng không thể coi "Lộ trình" của AEI là "chiếc gậy thần" để ỷ lại và dựa dẫm trong công cuộc đấu tranh vì tự do, dân chủ và nhân quyền của nhân dân. 

Mặt khác, họ có nhiều lý do chính đáng để cảnh giác, lo ngại và nghi ngờ, thậâm chí không ủng hộ và kịch liệt phản đối, khi cảm thấy sự ủng hộ của Hoa Kỳ chỉ thông qua các cơ quan quyền lực của nhà nước độc tài toàn trị để thoả mãn nhu cầu duy trì quyền lực của bọn độc tài, mà không đếm xỉa đến phong trào dân chủ và các tổ chức dân chủ của nhân dân, hoặc khi cảm thấy Hoa Kỳ vì nhu cầu lôi kéo tập đoàn thống trị để Việt Nam rơi vào quỹ đạo chiến lược của họ, mà tìm mọi cách hạ thấp những "đề nghị" dân chủ hoá và cố kéo tập đoàn thống trị "thắt chặt bang giao", rồi củng cố lực lượng cho cái tập đoàn thống trị đó và duy trì càng lâu càng tốt cho họ cái chế độ độc tài đảng trị trên lưng dân chúng Việt Nam. Ðiều này có khả năng xảy ra không? Nếu bình tĩnh quan sát tình hình thế giới thì có thể thấy không ít cường quốc - chẳng những cộng sản hay hậu cộng sản, mà cả dân chủ – đã và đang giúp củng cố những chế độ độc tài chống nhân dân chỉ vì quyền lợi ích kỷ của họ! Cho nên, đáng tiếc, câu trả lời là rất có thể xảy ra!

Nói như thế không có nghĩa là không tin tưởng ở những người bạn dân chủ Hoa Kỳ. Không phải thế, chúng ta đánh giá cao sự đóng góp của nhân dân Hoa Kỳ vào công cuộc bảo vệ tự do, dân chủ và nhân quyền trên thế giới. Nhưng với các chính khách thì dù họ ở nước nào chúng ta cũng không thể ngây thơ, cả tin ở lời nói tốt đẹp mà để mất cảnh giác. Mọi người đều chưa quên sự thật chua xót hồi thập niên 60-70, nhà chính khách Kissinger đã từng "dạy" cho nhiều người Việt Nam một bài học nhớ đời! Ðến bây giờ nghĩ lại, nhiều người vẫn còn thấy rất đau!

Thành thực mà nói, lối giải thích của hai ông NQK và BT có nhiều điều không thể làm hài lòng độc giả ít nhiều có suy nghĩ. Ông NQK viết: "... mục tiêu của chính sách mới này là giúp Việt Nam trở thành một quốc gia hùng mạnh về kinh tế lẫn quân sự với một thể chế dân chủ để Việt Nam có thể tự chủ, độc lập và duy trì mối liên hệ thân thiện với các quốc gia láng giềng, đặc biệt là Trung Hoa và Hoa Kỳ"... "Lộ trình đề nghị ở đây không đòi bãi bỏ "chế độ đảng cộng sản" (Communist party regime) hiện nay tại Hà Nội". Nghe qua thì có vẻ là hay ho, nào là "một quốc gia hùng mạnh về kinh tế lẫn quân sự", nào là "một thể chế dân chủ". Nhưng thử hỏi: quốc gia nào, độc tài đảng trị hay dân chủ? Nếu quốc gia độc tài đảng trị hùng mạnh cả về kinh tế lẫn quân sự thì có ích gì cho dân chủ và dân chúng? Lại thử hỏi: "thể chế dân chủ" nào có thể có được, nếu "chế độ đảng cộng sản", tức là cái chế độ độc tài toàn trị cộng sản, vẫn còn nguyên vẹn? Ở đây, chúng tôi không nói đến đảng cộng sản, vì, cố nhiên, dưới chế độ dân chủ đa nguyên thì đảng cộng sản vẫn có thể tồn tại, như các chính đảng khác. Lối giải thích đó lộ rõ một mâu thuẫn gây sự ngờ vực chính đáng cho người đọc.

Còn ông BT thì đoan chắc rằng: "Lộ trình này... không nhằm lật đổ Ðảng cộng sản mà chỉ làm cho đảng có thể thực hiện một số điều kiện tốt đẹp chính họ đề ra. Ðảng cộng sản có mất chăng thì là chỉ mất một số nội dung chưa thành sự thật (như chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản), mất độc quyền cai trị đã trở thành lạc lõng ngược đời giữa thế giới ngày nay...". Lời giải thích này của ông BT (ÐCSVN sẽ "mất độc quyền cai trị") nghe ra "hơi bị" mâu thuẫn với lời ông NQK ("không đòi bãi bỏ "chế độ đảng cộng sản")! Người đọc không thể nhịn cười: "Lộ trình" là để giúp cho ÐCSVN thực hiện những điều tốt đẹp do chính họ đề ra, còn Ðảng có mất chăng thì chỉ là những thứ vặt vãnh, như chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản hoang tưởng và cái "độc quyền cai trị" lạc hậu, lỗi thời mà thôi! Lối giải thích này chắc nhắm vào BCT ÐCSVN! Nhưng mà nghe như "dỗ con nít" vậy! Khốn thay, những cái "vặt vãnh" đó lại chính là những thứ mà tập đoàn thống trị hiện nay cố sống cố chết để giữ cho kỳ được! 

Còn đoạn dưới đây, hình như, để dỗ người dân: "AEI và các học giả đều có ý định tốt với Việt Nam. Họ không có tham vọng về quân sự, đất đai gì hết. Ðó chỉ là cảm tình và mong muốn cho Việt Nam được phát triển. Ðây là cơ hội và nếu như bị bỏ lỡ thì Việt Nam không thể tìm được bạn tốt, và sẽ rất khó để tìm ra được con đường phát triển. Họ thực lòng quý trọng những đức tính cần cù, thông minh của người dân, rất cảm thông những khó khăn, éo le dân ta phải chịu đựng. Họ cũng rất tin ở thế hệ trẻ, ở trí thức Việt Nam...".... "Tôi xin nhấn mạnh là những quan chức Hoa Kỳ đã nói với tôi (tức là với ông BT – ghi chú của người viết) rằng: Họ chỉ muốn những người trí thức Việt Nam hiểu rằng, không một tình cảm nào cứng nhắc cả..." (ý nói Hoa Kỳ và Việt Nam có thể trở thành bạn – ghi chú của người viết), rồi ông tiếp: "Hãy chọn bạn mà chơi! Làm bạn với Hoa Kỳ không dễ đâu. Tôi đã nói chuyện rất lâu với một số thượng nghị sĩ và thứ trưởng ngoại giao Hoa Kỳ. Hoa Kỳ cũng khó tính khi kén bạn. Chính qua chiến tranh mà họ hiểu người dân Việt Nam, đánh giá cao một số trí thức và thế hệ thanh niên mới. Họ rất tiếc là một dân tộc tuyệt vời như Việt Nam lại bị cầm giữ để không có tự do lựa chọn, và do đó bị lỡ tàu hoài. Vì quý Việt Nam mà nay họ chủ động giang tay bè bạn! Tôi rất lo là khéo mà ta lại lỡ tàu..." v.v... và v.v... Ông BT say sưa "đánh động dư luận" đến nỗi bỏ qua một điều "hơi" quan trọng: "họ chủ động giang tay bè bạn" với ai? Không phải với một số trí thức và thế hệ thanh niên mới, cũng như với người dân Việt Nam được họ đánh giá cao, mà, đáng tiếc, họ giang tay bè bạn với những kẻ đang giam cầm đày đoạ những người trí thức đó, đang thống trị trên đầu trên cổ người dân Việt Nam! Nhưng có lẽ ít ai ngây thơ nghĩ rằng khi đưa ra "Lộ trình" này các chính khách Mỹ chỉ vì "cảm tình và mong muốn cho Việt Nam được phát triển". Hoặc vì "lòng quý trọng những đức tính cần cù, thông minh của người dân", hoặc vì "rất cảm thông những khó khăn, éo le dân ta phải chịu đựng". 

Như trên chúng tôi đã vạch rõ, động cơ chính của AEI khi đưa ra "Lộ trình" này xuất phát từ quyền lợi của Hoa Kỳï, tức là từ chiến lược trước mắt và lâu dài của Hoa Kỳ trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Hoa Kỳ muốn ngăn chặn sự bành trướng của Trung Quốc trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Họ muốn kéoViệt Nam cùng với họ ngăn cản sự bành trướng của Trung Quốc. Cứ nói thẳng như thế có sao đâu?! Có phải nói như thế thì những người dân chủ và yêu nước Việt Nam không tán thành cái mục tiêu đó của Hoa Kỳ đâu? Cái mục tiêu đó cũng có lợi cho Việt Nam lắm chứ! Những người dân chủ và yêu nước Việt Nam tán thành mục tiêu đó! Miễn là các chính khách Hoa Kỳ không "đi dêm" với tập đoàn thống trị, không nhượng bộ về các điều kiện dân chủ hoá và thoả thuận với tập đoàn thống trị "sau lưng" phong trào dân chủ của dân chúng. Những người dân chủ và yêu nước Việt Nam phải cảnh giác, vì chính ông NQK đã nhấn mạnh: "Những đề nghị trong lộ trình AEI rất thực tiễn và uyển chuyển để sẵn sàng chấp nhận kết quả của những thương thảo giữa đôi bên trong tương lai". Câu đó xác nhận rằng các chính khách Hoa Kỳ sẽ sẵn sàng hạ thấp (có thể đến mức thấp nhất!) những "đề nghị" dân chủ hoá, sẵn sàng chấp nhận một thứ dân chủ méo mó, vô hồn, giả hiệu mà tập đoàn thống trị Việt Nam hiện nay vốn quen thói "treo đầu dê bán thịt chó" có thể nhận được. Nếu vậy, có nghĩa là những đòi hỏi dân chủ thiết thân của người dân Việt Nam sẽ bị hy sinh dễ dàng, miễn là BCT ÐCSVN tỏ lòng thân thiện với Hoa Kỳ. Và nếu quả như thế thì sẽ là một đại bất hạnh cho dân tộc Việt Nam: trên dải đất hình chữ S này, dân tộc Việt Nam ta vẫn còn bị giam hãm lâu, lâu lắm dưới chế độ độc tài đảng trị khắc nghiệt được một siêu cường "bảo kê", giúp đỡ củng cố an ninh và quốc phòng, và nói chung, củng cố cả cái chế độ đó! Và như thế, tiếng là người ta nói chuyện "dân chủ hoá" Việt Nam, nhưng mà không biết bao giờ người dân Việt Nam mới hưởng được một chế độ dân chủ đích thực, xứng đáng với bao hy sinh xương máu của dân tộc! Ðấy cái gọi là "chủ động giang tay bè bạn" kiểu đó có thể đem lại hậu quả như thế!

Thế mà ông BT viết: "Kết bạn thân thiết với Hoa Kỳ, Việt Nam có thể tiếp nhận đến 50 tỷ USD đầu tư không mấy khó khăn, chưa nói đến hàng chục tỷ USD (những chữ in nghiêng là của ông BT) có thể có từ cộng đồng Việt Nam trên khắp thế giới khi nền cai trị độc quyền của một đảng chấm dứt, khi đảng cộng sản vẫn có thể tồn tại trong nền dân chủ đa nguyên". Ơ hay! các tác giả của "Lộ trình" kiêng, sợ, không dám đòi huỷ bỏ điều 4 của Hiến pháp thì làm sao mà chấm dứt được nền thống trị độc tôn của ÐCSVN? Làm sao có được nền dân chủ đa nguyên? Và ngay những "đề nghị" đưa ra trong "Lộ trình" người ta còn tuyên bố sẵn sàng "uyển chuyển" nhượng bộ hoặc rút lui thì làm sao dân chủ hoá thật sự đất nước, làm sao "có được nền dân chủ đa nguyên"? Ông BT còn nhấn mạnh: "Hoa Kỳ rất mong người dân Việt Nam được lựa chọn trên cơ sở tự do, việc kết bạn này là hoàn toàn bình đẳng. Nếu người Việt Nam thật sự tán thành thì AEI đứng ra vận động xã hội, quốc hội, các viện nghiên cứu, các bộ máy tuyên truyền – người Mỹ gọi là lobby – để hình thành một ý muốn chung của nhân dân Mỹ, thực hiện một chính sách giao lưu, kết bạn thân thiết, tin cậy với nhân dân Việt Nam"! (Chú ý: những chữ nhấn mạnh là của người viết). Mấy người bạn dân chủ của tôi rất phẫn nộ khi đọc những câu tương tự. Họ phẫn nộ không phải vì họ không muốn kết bạn với nhân dân Mỹ, hay vì họ không muốn chính quyền và quốc hội , cũng như các tổ chức xã hội, phi chính phủ của Hoa Kỳ ủng hộ những đòi hỏi chính đáng về tự do, dân chủ và nhân quyền của người Việt Nam, trái lại, họ rất muốn những điều đó! Họ phẫn nộ chính vì ông BT làm như tuồng người dân Việt Nam có quyền được tự do lựa chọn bạn! Làm như tuồng ông quên là chính người Mỹ đã nói với ông: "Họ rất tiếc là một dân tộc tuyệt vời như Việt Nam lại bị cầm giữ để không có tự do lựa chọn"! 

Ðọc hai bài của ông BT về "Lộ trình", riêng tôi thì thấy rất buồn cho một người bạn dân chủ bị lầm lạc. Thật tình mà nói, chúng tôi chẳng hề có ác cảm gì với ông BT cả, trái lại, chúng tôi quý tấm lòng của ông, nhưng cái lối cổ động kiểu này của ông quả là thiếu trách nhiệm với người đọc, gây ảo tưởng, gây hy vọng hão huyền, làm nhụt trí óc cảnh giác và gieo rắc cái tinh thần ỷ lại, dựa dẫm vào nước ngoài. 

Bây giờ hãy xét qua những "đề nghị" chính trị mà AEI đã đưa ra trong "Lộ trình". Cần nói rõ rằng những"đề nghị" đó, nếu là thực tâm muốn thực hiện kỳ được dân chủ hoá, nếu được coi là "những điều kiện tối thiểu" và không bị tuỳ tiện cắt xén, lược bỏ, bóp méo hay xuyên tạc, thì dù còn thiếu một số điều rất cơ bản (như xoá bỏ điều 4 trong Hiến pháp, huỷ bỏ nghị định 31/CP...), nhưng, nói chung, cũng có thể coi là tốt cho sự dân chủ hoá Việt Nam. Nhưng ông NQK nói rõ "Lộ trình" của AEI có "tính cách khả thi", vì những đề nghị của Hoa Kỳ là "rất thực tiễn và uyển chuyển để sẵn sàng chấp nhận kết quả những thương thảo giữa đôi bên", nên những người dân chủ không thể không cảnh giác cao độ với cái tinh thần "uyển chuyển", "sẵn sàng chấp nhận" đó. 

Còn nếu thực tâm muốn dân chủ hoá Việt Nam, coi đó là "những điều kiện tối thiểu" không thể cắt xén, thì chúng tôi cho rằng "Lộ trình" đó hoàn toàn không có "tính cách khả thi". Trong tình hình hiện nay, chưa có một triệu chứng nào cho thấy tập đoàn thống trị bảo thủ hiện nay, tức là BCT ÐCSVN được bầu sau Ðại hộïi 9, sẵn sàng nói chuyện với Hoa Kỳ về "Lộ trình" này. Bản chất cực kỳ bảo thủ của tập đoàn thống trị Việt Nam hiện nay không cho phép họ làm một bước "động trời" như thế. "Ðộng trời" vì đụng đến quyền lực toàn trị của họ, đụng đến "ngai vàng" của họ, đụng đến "ông anh cả phương Bắc" của họ mà họ đang lệ thuộc. Những lời dỗ dành của ông BT: "Kết bạn thân thiết với Hoa Kỳ, Việt Nam có thể tiếp nhận đến 50 tỷ USD đầu tư không mấy khó khăn, chưa nói đến hàng chục tỷ USD có thể có từ cộng đồng Việt Nam trên khắp thế giới khi nền cai trị độc quyền của một đảng chấm dứt, khi đảng cộng sản vẫn có thể tồn tại trong nền dân chủ đa nguyên", cũng như những lời khuyên lơn của ông NQK: "Sự giúp đỡ kinh tế và quân sự của Hoa Kỳ cho Việt Nam như đã nêu ra trong bản lộ trình để đổi lấy một sự thay đổi chính thể trước sau gì cũng phải xảy ra là một cơ hội tốt mà Việt Nam không thể bỏ phí" – những lời đó đối với tập đoàn thống trị Việt Nam hiện nay sẽ chỉ là nước đổ đầu vịt! Những lời đó mà nói với một chính quyền dân chủ của nhân dân Việt Nam thì quá hợp, chớ nói với BCT ÐCSVN thì chỉ là tiếng kêu giữa sa mạc! Cái mà tập đoàn thống trị hiện nay cần là "nền cai trị độc quyền của một đảng", cụ thể là ÐCSVN, chứ đâu có phải là "tiếp nhận đến 50 tỷ USD đầu tư" hay "hàng chục tỷ USD có thể có từ cộng đồng Việt Nam trên khắp thế giới", hoặc là "sự giúp đỡ kinh tế và quân sự của Hoa Kỳ". Lẽ nào các tác giả "Lộ trình" nghĩ rằng "có tiền mua tiên cũng được", cứ tung đô-la làm mồi thơm ngon xuống "cái ao cá Bác Hồ ở Ba Ðình" thì chắc nhử được "lũ cá" háu ăn sẽ cắn câu! Ðúng là tập đoàn thống trị Việt Nam hiện nay là một lũ tham lam, háu ăn lắm, chỉ nghĩ đến quyền lợi riêng của chúng, nhưng cái quyền lợi riêng của cá nhân của chúng đồng thời lại là quyền lợi chung cao nhất của cả tập đoàn thống trị là quyền lực, vì có quyền lực mới bảo đảm được quyền lợi cá nhân lớn lao và lâu dài. Khi thấy cái quyền lực này bị đụng đến thì chúng phải cố sống cố chết để giữ bằng được, chỉ trừ phi bị sức ép cực mạnh của phong trào dân chúng bắt chúng phải chịu nhả ra. Còn khi tập đoàn thống trị láu cá chấp nhận ngồi nói chuyện với Hoa Kỳ về "Lộ trình" thì chắc chắn không phải vì muốn "dân chủ hoá đất nước" – theo đúng nghĩa của từ này – mà là để chúng thực hiện một mưu đồ giảo quyệt theo kiểu tương kế tựu kế. 

Người ta có thể lấy làm lạ: trong "Lộ trình" thiếu vắng những điều kiện chính trị rất căn bản để thật sự dân chủ hoá, như huỷ bỏ điều 4 của Hiến pháp, huỷ bỏ nghị định 31/CP trắng trợn vi hiến, thi hành tự do ngôn luận, không được đàn áp những người có chính kiến khác bằng cách gán cho họ những tội hình sự, phải thực hiện tự do thông tin, tự do báo chí, cụ thể là tư nhân được phép ra báo, huỷ bỏ độc quyền của ÐCSVN và chính phủ về mặt xuất bản, phát hành và nhập sách báo, bãi bỏ những hạn chế trong việc sử dụng Internet, chấm dứt việc phá sóng các đài phát thanh, v.v... Sự thiếu vắng này là cố ý hay vô tình? 

Mặt khác, trong "Lộ trình" cũng có những điều phi lý. Chẳng hạn, trong giai đoạn 1, người ta đặt ra điều kiện là giới cầm quyền phải để cho công dân ngoài ÐCSVN được tự do ứng cử vào quốc hội sẽ bầu ngày 19 tháng 5, nghĩa là một tháng sau khi "Lộ trình" được công bố. Hay trong giai đoạn 3, điều kiện đưa ra là các đảng phái không cộng sản được phép hoạt động, phê bình chính phủ, tham gia vào các cuộc bầu cử, trong khi điều 4 của Hiến pháp vẫn có thể giữ nguyên.

Ðến đây, các tác giả "Lộ trình" có thể sẽ hỏi: thế thì người viết bài này muốn gì? có đề nghị gì? Xin nói rõ. Các chính khách của AEI cho rằng: "Sự giúp đỡ kinh tế và quân sự của Hoa Kỳ cho Việt Nam như đã nêu ra trong bản lộ trình để đổi lấy một sự thay đổi chính thể trước sau gì cũng phải xảy ra là một cơ hội tốt mà Việt Nam không thể bỏ phí". Nói thế, tức là AEI đã sáng suốt nhận thức được một điều rất quan trọng: "một sự thay đổi chính thể trước sau gì cũng phải xảy ra" ở Việt Nam. Ðúng, đó là điều không thể tránh khỏi! "Sự thay đổi chính thể" này có nghĩa là sự sụp đổ của chế độ độc tài toàn trị, do nhiều yếu tố gây nên, nhưng yếu tố chủ yếu chính là do phong trào đấu tranh kiên cường cho tự do, dân chủ và nhân quyền của nhân dân chống bọn độc tài đảng trị làm cho chế độ độc tài toàn trị đã ruỗng nát phải sụp đổ. Nếu AEI đã nhận thức được như thế thì đề nghị của chúng tôi rất giản đơn: Hoa Kỳ, siêu cường mạnh nhất thế giới, và các cường quốc dân chủ hãy ủng hộ mạnh mẽ hơn nữa phong trào đấu tranh kiên cường cho tự do, dân chủ và nhân quyền của nhân dân Việt Nam, kịp thời và mạnh mẽ lên tiếng chống những vi phạm nhân quyền của nhà cầm quyền Việt Nam, buộc họ thực hiện đúng những điều kiện trong Thương ước Việt-Mỹ, cũng như trong các Công ước về Nhân quyền, gắn bó những điều kiện viện trợ kinh tế với việc thực hiện những quyền con người của dân chúng, nhất là quyền tự do tư tưởng, ngôn luận, báo chí, lập hội, quyền tự do tôn giáo, quyền được hưởng chế độ tự trị của các sắc dân thiểu số, v.v... Có như thế thì càng thúc nhanh "sự thay đổi chính thể", tức là sự sụp đổ của chế độ độc tài toàn trị và càng chóng dân chủ hoá Việt Nam như AEI đã mong muốn. Một chính quyền dân chủ xuất hiện sau khi chế độ độc tài toàn trị sụp đổ sẽ thay mặt nhân dân Việt Nam thương thảo với Hoa Kỳ lộ trình thắt chặt bang giao giữa hai nước. Xin các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ hiện nay hãy làm như các cựu Tổng thống R. Reagan, G.Bush (già), cựu Thủ tướng M.Thatcher... đã từng làm đối với nhà cầm quyền Liên bang Xô-viết và các chư hầu của họ, gây áp lực để các nhà cầm quyền cộng sản tôn trọng tự do, dân chủ và nhân quyền, nhờ đó thúc nhanh sự sụp đổ của các chế độ độc tài toàn trị ở Liên Xô, các nước Ðông Âu và Mông Cổ. Một chính sách như thế sẽ không có hại gì cho bang giao với chính quyền Việt Nam, cũng như trước đây đã không có hại gì cho bang giao với Liên Xô và các nước chư hầu của Liên Xô cả. Như trên đã nói, còn khi một chính quyền dân chủ được thiết lập ở Việt Nam rồi thì mối bang giao giữa Hoa Kỳ và Việt Nam sẽ đi vào một giai đoạn mới, rất tốt đẹp: lâu dài và bền vững. Như thế nhân dân Việt Nam sẽ coi Hoa Kỳ là một người bạn thật sự. Một lộ trình như thế, theo chúng tôi, sẽ mãi mãi đi vào lịch sử như là một thắng lợi của cả hai nước.

Trước khi kết thúc câu chuyện về "Lộ trình", chúngï tôi muốn bàn thêm một tý về cuộc "cách mạng nhung". Ông NQK viết: "Việt Nam, cũng như Ba Lan, Hung Gia Lợi, Tiệp Khắc, không phải Liên Bang Xô Viết hay Trung Cộng. Việt Nam có thể thực hiện một cách mạng nhung với những bước chia sẻ quyền hành trong quốc hội như trường hợp một số nước Ðông Âu". Ông NQK đã quên một điều tối quan trọng trong thực tiễn lịch sử của mấy nước vừa kể là: chỉ nhờ có một phong trào quần chúng rộng lớn ở các nước đó làm áp lực mạnh mẽ thì mới buộc được các tập đoàn thống trị ở các nước đó chịu chia sẻ và buông bỏ chính quyền, chứ không phải nhờ một nước lớn nào đó "vượt qua đầu" phong trào dân chủ của dân chúng để mặc cả với bọn cầm quyền mà có được cuộc "cách mạng nhung". 

Chính vì thế, chúng tôi nhắc lại: quyết định thắng lợi của dân chủ hoá đất nước là phong trào đấu tranh mạnh mẽ của quần chúng, và xin khẳng định lần nữa: Việc ta, ta cứ làm! Các chiến sĩ dân chủ trong và ngoài nước, miền Bắc và miền Nam, không phân biệt thành phần, hãy đặt quyền lợi của Tổ quốc lên trên hết, gạt bỏ mọi định kiến mà liên kết lại với nhau thành những nhóm dân chủ, đi sâu vào dân chúng, vận động dân chúngï đấu tranh cho quyền lợi của mình, đấu tranh chống tham nhũng, chống bóc lột, áp bức, đấu tranh đòi tự do, dân chủ và nhân quyền, đồng thời tranh thủ sự ủng hộ quốc tế, tạo nên một sức mạnh tổng hợp to lớn của phong trào dân chủ mà giành lấy dân chủ hoá đích thực cho nước ta./.

* Nhại lời một bài hát cũ: "Ðường ta, ta cứ đi, nhà ta, ta cứ xây, ruộng ta, ta cứ cày...".

Tôi đã đọc bài "Việc ta, ta cứ làm" với nhiều thích thú. Mấy bài viết của tôi đã có người quan tâm nhận xét, thật không gì bằng ! Vấn đề "quan hệ Việt-Mỹ" khá phức tạp, quan trọng, lại đang diễn biến nhiều mặt, với nhiều đối tượng khác nhau, mọi cách nhìn giản lược, theo "sơ đồ" máy móc ...đều dễ sai. Ðây là dịp đi sâu tìm hiểu cho rõ thêm, chỉ có lợi cho sự hiểu biết và định ra hướng đi cho đất nước.

Riêng về bài của anh N.M.Cần,tôi xin có vài ý kiến sơ bộ như sau :

1- Anh NMC rào đón hơi nhiều. Nhiều lần tôi mỉm cười: anh cẩn thận quá! Nào là: phân vân, lấn cấn; hóa ra mình đập anh em mình; ngại đụng chạm đến anh em mình; tạm lờ nó đi, cho nó chìm trong yên lặng... Thế rồi anh lại hăng hái: không thể vì tình riêng bạn bè mà im được .

Tôi là người dân chủ đa nguyên, luôn chấp nhận, hơn nữa cổ vũ đối thoại, tranh luận, nhằm tiếp cận chân lý, xin anh NMC chớ ngại, rào đón mà làm gì !

2- Ðể hiểu rõ ý tôi trong vấn đề "quan hệ Việt- Mỹ", tôi xin nói vài nhận xét khởi đầu:

- Quan hệ này trước hết là vấn đề tình cảm. Có người ca ngợi, đến độ như sùng bái nước Mỹ về mọi mặt. Có người vốn ở miền Bắc được giáo dục căm thù đế quốc Mỹ rất sâu, mang định kiến kéo dài. Có người vốn ở miền Nam rất cay, đến độ thù ghét Mỹ đã vô trách nhiệm bỏ rơi đồng minh (nhiều bạn nói đã sang định cư ở châu Âu, Canada, Úc... chỉ vì thế, mặc dù có thể sang Mỹ dễ dàng hơn), từ đó mất hẳn niềm tin ở Mỹ, nhất là chính quyền Mỹ, giới chính trị Mỹ. Yếu tố tình cảm này có khi chi phối sự phân tích quan hệ Việt-Mỹ một cách khách quan.

- Mỹ là ai? Ðây là khái niệm quá rộng, mỗi khi nói cần minh định nội hàm của từ ấy, ít nhất trong suy nghĩ của mình. Mỹ là đất nước, lịch sử, truyền thống; là nhân dân, là nếp sống, là số đông, là cử tri Mỹ? Hay là giới cầm quyền, với 2 đảng thay nhau cai trị? Hay là các nhóm tài phiệt, bọn buôn súng đạn, buôn thuốc phiện cần sa, bọn gangster, mafia ?...Và Việt là ai? Là bộ máy cai trị, là đảng CS độc quyền lãnh đạo, lă nhóm lãnh đạo trong bộ chính trị hay cả 2 triệu đảng viên, hay là nhân dân mà tinh hoa chính trị, tương lai nằm ở trong các chiến sỹ dân chủ đối lập với chính quyền độc đoán toàn trị. Sự lẫn lộn vô tình hay cố ý các khái niệm ấy sẽ làm cho các chính kiến bị sai lạc.

Lại cần phân biệt trước chiến lược với sách lược, mục tiêu với biện pháp, bước quá độ với đích cuối cùng , để tránh hiểu nhầm trong tranh luận.

3- Anh NMC cảnh báo khả năng " chính quyền Mỹ qua thực hiện Lộ trình sẽ cải thiện, thắt chặt bang giao với tập đoàn thống trị Việt nam, gây hại cho dân chủ hóa ". Thoạt nghe thì thấy thật là xác đáng! Nhưng anh NMC nhầm , AEI không phaỉ là chính quyền Mỹ. Anh cũng không biết tại mấy cuộc họp của AEI , luật sư Trần Thanh Hiệp, tiến sỹ Võ Nhân Trí và tôi đã nói lên ý ấy mạnh mẽ hơn nhiều. Anh Trí nói : giới cầm quyền và các nhà kinh doanh Hoa kỳ không nên vì một vài lợi ích thiển cận mà tăng uy tín,vỗ béo kẻ cầm quyền tham nhũng đang đàn áp các chiến sỹ dân chủ. Anh Hiệp góp ý: chừng nào chính quyền độc đảng không có những bứơc đi dù ngắn nhưng rõ ràng theo hướng dân chủ hiến trị thì mọi sự hào phóng dễ daĩ cuả phía Mỹ đối với chính quyền ấy chỉ là sự khiêu khích đối với nhân dân Việt nam, xúc phạm các chiến sỹ dân chủ. Tôi cũng thêm ý: lực lượng dân chủ trong nước đang được mở rộng với các trí thức trẻ-như Phạm Hồng Sơn vừa bị bắt chỉ vì truyền bá tài liệu về nền dân chủ Mỹ do Sứ quán Mỹ phổ biến; họ là tương lai tất yếu của Việt nam, là động lực thật sự cho hòa nhập Việt nam vào thế giới dân chủ, là động lực của tình bạn Việt-Mỹ. Cuộc họp đặc biệt xúc động khi nhận được một bài viết ngắn của một chiến sỹ dân chủ gửi ra, rất thâm thúy, xúc tích , nêu rõ : sự "ổn định " mà chính quyền rêu rao chỉ là tưởng tượng; nhóm lãnh đạo hiện nay là một nhóm "người lùn" so với những người họ thay thế, về thành tích, tư cách, trí tuệ, uy tín; họ cũng rất khốn khổ gánh lấy một gia tài lý thuyết, tinh thần đã phá sản tanh bành mà không sao trút bỏ vì đã trót sùng bái! họ cũng chỉ là nạn nhân; dân chủ sẽ toàn thắng ở VN vì Dân chủ là Thời Ðại, Văn hóa,Văn minh...Ðược nếm món "tự do", người dân đâm ra thèm, rồi nghiện "tự do".

4- Anh NMC chớ quá lo rằng Mỹ sẽ đi đêm với nhóm độc đóan ở Ha nội trên lưng các chiến sỹ dân chủ và nhân dân ta. Theo chúng tôi tìm hiểu, điều lo ấy nên áp dụng cho một vài nước Ðông Nam Á ... Họ chỉ vì lợi ích trước mắt, vốn là những nước không dân chủ, thị trường tiểu thương, tiểu chủ, giai cấp tiểu tư sản đông đảo, không có nhãn quan chính trị, giao dịch theo tình hơn là theo lý, theo luật. Châu Âu, Hoa kỳ, Canada, Úc... khác hẳn. Truyền thống dân chủ bắt rễ sâu, thành lối sống. Họ tối kỵ với hiện tượng độc đoán, hà hiếp, quan dạng, coi thường luật, xử án lèm nhèm ,bịt mồm người bất đồng chính kiến... Cho nên các nhà đầu tư các nước này rất e ngại, thận trọng, trước hết vì lợi ích của họ, rồi mới đến vì tình cảm hay thái độ chính trị. Ðiều này giải thích vì sao nhiều nhà tư bản vào VN rồi lại rút ra, tìm thị trường khác, nhiều văn phòng của họ đóng cửa, chờ thời, mặc cho những lời hứa hay ho, những nụ cười, cả những quà cáp, đãi đằng.

Thế còn Ngân hàng Thế giới WB, Quỹ tiền tệ quốc tế IMF, Ngân hàng châu Á AB ? Họ đều chịu ảnh hưởng của Mỹ, và cũng chỉ giúp cho VN qua chính quyền độc đóan hiện tại trong mức độ để nó khỏi sụp đổ trong hỗn loạn; vì nếu điều này xảy ra thì cộng đồng quốc tế, trước hết là Mỹ, phương Tây phải è cổ ra lãnh đủ! Họ có quá hào phóng đối với chính quyền độc đoán không ? Theo tôi thì không. Tất cả giúp chừng 2 tỷ đô-la/năm, cho 80 triệu dân, 25 đô-la/đầu người! Và vaò các chương trình: xây cầu đường, nhà ở cho dân, nước cho đời sống, caỉ cách hành chánh, tư nhân hóa doanh nghiệp quốc doanh, caỉ cách ngân hàng.... Các việc sau cùng này có tác dụng thúc đẩy tự do hóa, dân chủ hóa. Tất nhiên nếu có những bước dân chủ hóa có ý nghĩa thì sự giúp đỡ, đầu tư sẽ tăng lên đáng kể. Cho đến khi một chế độ dân chủ đa nguyên được thiết lập - có nghĩa là kết thúc chế độ độc đóan độc đảng, thì sự giúp đỡ và đầu tư sẽ tăng lên gấp rất nhiều lần; các bạn ở AEI ước tính có thể lên đến 50-60 tỷ trong 5 năm. Chỉ khi ấy VN mới có thể thực hiện những điều ghi trong nghị quyết của ÐCS, những mục tiêu hấp dẫn mà ÐCS không sao làm nổi; như thu hẹp khoảng cách về thu nhập theo đầu người với các nước láng giềng, đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế thật cao, hơn 10% năm , xóa đói giảm nghèo, xây dựng xã hội văn minh, có nền khoa học, giáo dục, y tế tiên tiến, công nghiệp hóa, hiện đại hóa....(Tất cả , hiện tại, chỉ là ngoa ngôn, đại ngôn, là bánh vẽ có tính chất mỵ dân, lừa dối). Chỉ khi ấy bà con ở hải ngoại mới thỏa sức đưa tiền của, chất xám, tài năng sáng tạo - cực kỳ hùng hậu , không ước tính nổi - về tham gia xây dựng Tổ quốc. Tất nhiên khi ấy ÐCS vẫn có thể tồn taị, nhưng đã không còn là chính đảng duy nhất sau khi chịu chấp nhận một chế độ dân chủ đa nguyên, trong đó nó có thể ở địa vị ưu thế, hoặc là ở thế thiểu số , tuỳ theo lá phiếu cuả cử tri trong một cuộc phổ thông đầu phiếu hoàn toàn tự do, có quan sát quốc tế. ÐCS mất gì, được gì? Nó chỉ mất bản chất độc đoán,bệnh tham nhũng, những aỏ tưởng viển vông, bộ mặt không đẹp trước nhân dân , thế giới.

5 - Thế còn đòi hỏi bỏ "điều 4 Hiến pháp" và "sác lệnh 31" ? Chúng tôi bị họ cho ăn cháo lú chăng? Hay chúng tôi ngu lâu để không hiểu rằng ÐCS Liên Xô tan vỡ chỉ vì cái nghị quyết xoá bỏ điều 6 của hiến pháp Liên bang xô viết ? Chính vì nhớ mà muốn tạm quên! Các nhà lãnh đạo ÐCS VN rất sợ cái gương tày liếp của Liên Xô; họ lại rất sỹ diện. Ðiều 4 là cái phao cho họ khoỉ chết chìm. Nên họ bám chặt. Do đó ta cứ cho họ bám, nhưng tìm cách đâm thủng phao bằng vài chiếc kim nhỏ , phao sẽ xẹp dần, họ vẫn có thể chìm trong khi ôm phao .

Có những việc họ cho vào nghị quyết của họ, họ công bố với nhân dân và thế giới, họ buộc lòng phải thực hiện cho dù nhỏ giọt: bầu cử tự do hơn trước, có công dân tự do ra ứng cử; tự do báo chí nới lỏng hơn trước (báo chí tố cáo vụ Năm Cam, vạch rõ tội của Bùi Quốc Huy, Phạm Sỹ Chiến, Trần Mai Hạnh..); cho công dân ra nước ngoài rộng rãi hơn trước; cho học sinh, sinh viên đi học tự túc ở các nước ngày càng nhiều (năm nay số sang Pháp học vọt lên đến hơn 2 ngàn); xử án có luật sư biện hộ, nay còn cho luật sư nước ngoài vào biện hộ cho các vụ án kinh tế; công an nhìn chung không còn tùy tiện cắt điện thọai như trước; cái xã hội dân sự đang lớn dần với khẩu hiệu "dân biết, dân làm, dân bàn, dân kiểm tra" do họ đề ra; nỗi sợ cường quyền giảm đi trông thấy, để người dân chỉ mặt Ðỗ Mười trên tivi: tên này ăn bẩn của tư bản Ðại Hàn hơn 1 triệu đô-la, chỉ Lê Ðức Anh: tên này là cai đồn điền cao su chui vào đảng bằng cửa sau; để mới đây nhà thơ Hữu Loan oang oang trả lời phỏng vấn từ nước ngoài : cái đảng CS mà còn lãnh đạo thì xã hội còn là rối bét, thằng nào cũng lừa đảo, ăn bẩn, trèo đầu cưỡi cổ người dân... Ðể thấy rằng dù có ôm chặt "điều 4", cái vị trí, uy tín, trọng lượng, quyền uy cuả ÐCS cứ sút giảm từng ngày; cái phao đang bị thủng!

Anh NMC nói rất đúng rằng trong hàng ngũ lãnh đạo ÐCS không có phe bảo thủ với phe cấp tiến; từ năm 1996, nhân Ðại hội 8 ÐCS, tôi đã nói rõ hơn rằng bộ chính trị chỉ gồm toàn những người bảo thủ, giáo điều, có khác chăng là mức độ bảo thủ giáo điều ở mỗi người; sẽ là sai lầm nếu không thấy mức độ khác nhau trong sự phân hóa ấy. Chính từ đó mà xuất hiện Trần xuân Bách , chủ trương đa nguyên (nhưng vẫn độc đảng !),như Nguyễn Cơ Thạch chủ trương giữ quan hệ cân bằng giữa Trung quốc và phương Tây, bị nhóm lãnh đạo cho là nguy hiểm, để loại ngay ra khoỉ bộ chính trị. Hoặc như khi sắp ký với Mỹ bản thương ước thì Lê Ðức Anh đột nhiên bàn với Ðỗ Mười lệnh cho thủ tướng Phan văn Khải không ký vội, để rồi sau đó vẫn cứ phải ký; sự do dự, thò ra thụt vào, cân nhắc đắn đo vì lợi thu được rất lớn, cực lớn, mà nguy cơ cũng ghê gớm, chết người, có thể dẫn đến chết chế độ như chơi. Họ không có sự lựa chọn .

6- Gắn bó, liên minh với ai? Trong thời "tòan cầu hóa ", không ai có thể đứng riêng, một mình, theo kiểu tự lực cánh sinh, có vẻ "yêng hùng nhất khoảnh". VN theo chúng tôi chỉ có một sự lựa chọn: liên minh, như hiện nay, với Trung Quốc (và các nước CS Cu-ba, Bắc Triều tiên, Lào ) do cùng hội cùng thuyền, chung học thuyết, chung bản chất độc đảng, laị là láng giềng cực lớn; hoặc là với các nước dân chủ phương Tây do Hoa kỳ đứng đầu. Ði theo ông anh Bắc kinh, chính trị có thể mặn mà, nhưng về moị mặt, nhất là về kinh tế thì lỗ to, lỗ đơn lỗ kép. Mất đất, mất vùng biển, mất vô vàn tài nguyên, mất chủ quyền, hàng lậu ngang nhiên tràn vào như sóng thần (lời báo trong nước); thuốc phiện, ma túy , buôn trẻ em, buôn phụ nữ ...bất trị. Thiệt đơn thiệt kép. TQ khổng lồ, nhưng khó khãn cũng khổng lồ; một loạt "quả bom" nổ chậm đe dọa : phản kháng của 40 triệu tín đồ Pháp luân công âm ỷ, nạn thất nghiệp lan nhanh đã lên gần 60 triệu; việc chiếm đóng, rồi Hán hóa Tây Tạng, tiêu diệt văn hóa và tôn giáo ở đây là vết chàm lịch sử bị cả thế giới lên án; cách biệt giàu ngèo thành thị với nông thôn,vùng ven biển với vùng nội địa không ngừng mở rộng; nạn tham nhũng bất trị; sự thức tỉnh về dân chủ mà vụ Thiên An Môn còn âm ỷ đang được tiếp sức bằng sức mạnh thần kỳ của Internet...

Phía kia là thế giới dân chủ tuy chưa tòan bích, chưa hoàn hảo nhưng ở vào một tầng văn hóa-chính trị cao hơn hẳn, đẹp hơn hẳn ,mạnh hơn hẳn, vững hơn hẳn Trung quốc và đồng minh của TQ. Hoa kỳ đứng đầu thế giới dân chủ nay, qua cơ quan chiến lược của họ, muốn ngỏ lời kết bạn thân thiết chân thành với Việt nam, do nhu cầu chiến lược của họ, và chiến lược ấy lại hoàn toàn ăn khớp với quyền lợi, nguyện vọng của nhân dân ta. Ðề nghị tốt đẹp này, thông điệp đầy thiện chí này là trước hết gửi cho tòan dân ta, người chủ của đất nước; ngay tiếp theo là gử i đến các chiến sỹ dân chủ, tiêu biểu cho tương lai của VN; vì ÐCS đang cầm quyền, nên Hoa kỳ cũng muốn thông tin rộng rãi cho ÐCS, cho Chính phủ, cho Quốc hội VN để họ biết rằng có một gợi rất nghiêm chỉnh như thế, tùy họ tiếp nhận, nghiên cứu, tỏ thái độ .

Các nhà học giả Mỹ trong và ngoài AEI cho rằng nếu có ai nói đây là một văn kiện để tuyên truyền, ít có triển vọng thi hành trong thời gian gần, thì có thể là không sai. Tuyên truyền một đề nghị chân thành thì có gì là sai, là vô ích? Việc gì mới mẻ chẳng khởi đầu bằng thông tin, tuyên truyền! Nó có tác dụng khơi động mọi người quan tâm đến hiện tình VN , suy nghĩ về những khả năng, những bước đi , những lựa chọn có thể có để so sánh, tìm tòi tìm ra một phương án tối ưu. Một số nhà báo Mỹ cho rằng không có gì chia rẽ người VN bằng thái độ đối với nước Mỹ nói chung, chưa nói đến sự phân biệt cần thiết tôi đã nói khi mở đầu bài này (nhân dân, chính quyền, quân đội, trí thức, văn nghệ sỹ, nhà tư bản, lái súng, tài phiệt, mafia...) Không ít người cho Mỹ đồng nghĩa với tội ác, đế quốc, nợ máu, ma quỷ, tham vọng, tráo trở, vô trách nhiệm, không thể tin được; một số khác thì ngược lại, đọc nhiều sách báo Mỹ, thường xem tivi Mỹ, nói chuyện với người Mỹ, có bạn trẻ còn kết bạn thân với nam nữ thanh niên Mỹ qua internet, thư từ , có một số có dịp thăm Mỹ, hoặc đi học, đi du lịch ở Mỹ về...có quan điểm khác hẳn. Có một nước Mỹ khác hẳn với nước Mỹ mà bộ máy tuyên truyền Hànội thường vẽ nên, theo định hướng của cái Ban tư tưởng và văn hóa kỳ dị - vô văn hóa nhất và tư tưởng xảo trá nhất ! Mỹ vẫn là thù, nó vẫn là nguồn gốc của " diễn biến hòa bình". Chống Mỹ , ủng hộ Irak của Sadam Hussein đang là thái độ chính thức của nhà nước VN. Vậy thì phải đánh giá ra sao gần chục ngìn thanh niên thủ đô Hà nội nửa đêm đổ ra đường vẫy chào khá là nồng nhiệt tổng thống Clinton, trong đó không ít cô cậu đi môtô xịn, là con ông cháu cha mới giàu lên; đâu phải chỉ là tò mò ? Và làm sao không hiểu được kết quả cuộc trưng cầu ý kiến thanh niên trên báo Tuổi trẻ, các thanh niên CS Hồ chí Minh lại sùng bái Bill Gate và Clinton như thần tượng riêng của mình!

Các bạn Mỹ cho biết nhiều cán bộ cấp cao ở các bộ ngoaị giao, thương maị ,khoa học-môi trường, công nghiệp, các giáo sư đại học, có cả các vị nguyên là uỷ viên bộ chính trị, hay hiện là uỷ viên TW đảng, là đại biểu Quốc hội , là lãnh đạo các tỉnh, thành (tôi không tiện kể tên một danh sách dài...) ca ngợi nước Mỹ đến "hết lời", đã gửi hoặc còn muốn gử i con, cháu sang Mỹ học. Vậy thì họ có còn nghe theo đảng coi Mỹ là xấu xa vẫn là "thù" để cảnh giác hay không? Thái độ này qua thời mở cửa, thông tin tràn ngập, lan rất nhanh thu hút mọi con người có xét đóan lành mạnh, trung thực với chính mình, cả trong giói có quyền lực, có lẽ chỉ trừ nhóm cực đoan, sơ cứng bệnh hoạn là 15 "người lùn" trong bộ chính trị.

Chính đó là lý do cần nói về việc tìm bạn tốt mà kết thân, bạn xấu mà cảnh giác. Như đối với cá nhân từng người vậy Bạn tốt hay xấu có khi có tác dụng quyết định đến thành bại cả đời người.

7- Riêng về các bước đi của "Lộ trình", thật ra các bạn Việt nam dự hội nghị chưa thật đồng tình ; không nên hiểu đây là mặc cả, trả giá, mua bán; cũng không thể coi là tặng thưởng... Nên coi là sự đáp ứng, sự hoan ngênh cuả phiá Mỹ đối với mỗi bước đi tích cực. 

Y Ù kiến không có đảng viên trong quân đội chỉ nên ghi là : "quân đội không là công cụ của một đảng, mà là của cả Quốc gia, phục vụ Quốc gia". Hoặc thực hiện đúng theo Hiến pháp về quyền tự do, " cho phép một hay vài tư nhân ra báo theo luật báo chí sẽ được sửa đổi theo tinh thần của Hiến pháp." Và: "tổ chức bầu cử Quốc hội và các Hội đồng nhân dân có quan sát quốc tế và được các nhà quan sát quốc tế công nhận là có tính chất dân chủ "...

Những người dự thảo Lộ trình rất mong được góp ý rộng rãi. Dự thảo chỉ mang tính chất phác thảo, gợi ý đầu tiên, đề xuất rất sơ bộ. Nói uyển chuyển là thế.Các bạn Mỹ am hiểu VN lưu ý : một số "tư bản đỏ","con ông cháu cha" ,"triệu phú đôla mới"" sẽ có thể cạnh tranh với lực lượng dân chủ lành mạnh, nhằm "thay mà không đổi chế độ", đề ra một kiểu "dân chủ giả cầy" sô-vanh, dựa vào các thế lực tham nhũng + mafia ở vài nước châu Á và tàn dư mafia Nga. Các lực lượng dân chủ quốc tế, các tổ chức kinh tế-tài chính quốc tế và cả an ninh quốc tế sẵn sàng tiếp sức VN nếu điều ấy xảy ra, như ở Nga và một số nước đông Âu. Ta sẽ có dịp bàn sâu hơn vấn đề này.

8 - "Việc ta, ta cứ làm!" , rất hay! Anh NMC ạ! Tôi đề nghị thêm một chữ thôi "Việc CHÚNG ta, CHÚNG ta cứ làm! "". Bởi vì thế giới đã bước vào thời kỳ "toàn cầu hóa." Thế giới nhỏ lai. Như một ngôi làng. Chúng ta cần theo hướng này, đi đến gắn bó ruột thịt với thế giới dân chủ . Hãy coi mỗi con người dân chủ là bạn, bạn đường, bạn thân của ta , chí hữu của ta. ÐCS độc đoán độc đảng tự đặt nước ta vào thế chư hầu của Liên Xô, rồi của Bắc Kinh, đối lập với thế giới Dân chủ. Nay cần đổi hướng. Lực và thế ta khác hẳn. Chẳng ai dám bắt nạt ta; ta vẫn đàng hoàng chung sống hòa bình với TQ. Ta không xin xỏ, quỵ lụy ai. Thế mới, vững chãi, kết bạn chí thiết với thế giới dân chủ là do thế tốt đẹp của ta: số dân, vị trí, tài nguyên, lao động sáng tạo, văn hóa, lịch sử, và chính sách đối ngoại đúng. Tất cả là tài sản quý, là gia tài quý của VN ta.Việc ta, ta cứ làm! Hay lắm; nhưng tôi e nó gợi lại cái âm hưởng "tự lực cánh sinh " ấm ớ, vớ vẩn, đầy tính chất sôvanh hẹp hòi của thời nào !; dẫn đến " ta đây, một mình trực tiếp đánh bại tên đế quốc đầu xỏ ", "ta đây đỉnh cao cuả trí tuệ nhân loại."

Việc thành lập Tòa án quốc tế, việc nước Anh bắt giữ Pinochet, việc Milosevitch bị xử ở La Haye,việc tòa án ở Mỹ nhận đơn kiện Giang Trạch Dân, Lý Bằng của thanh niên gốc Trung quốc về tội tàn sát thành viên Pháp luân công cũng như ở Thiên An Môn...cho thấy một ý thức chung : là công dân của thế giới dân chủ văn minh đang nảy nở rất nhanh. 

Cần làm cho cuộc đấu tranh dành lại quyền tự do dân chủ là công việc thiết thân của mỗi người VN yêu nước mình, thương dân mình. Ðồng thời cần làm cho mỗi người có tinh thần Dân chủ khắp nơi coi đó cũng là việc của mình, cuả CHÚNG TA .

Tôi đã sang Mỹ 12 lần, thăm 8 trường đại học lớn nhất, kết bạn thân với biết bao nhà báo Mỹ, dự hơn 10 cuộc họp lớn nhỏ về chiến tranh VN, về quan hệ Việt Mỹ...để đinh ninh rằng ta có vô vàn bạn bè dân chủ đáng tin cậy trên quê hương của Washington, Lincoln, Luther King. Nước Mỹ rất trẻ, không hề có phong kiến, vua quan, sớm có dân chủ từ khi lập quốc. Họ có dân chủ trong máu. Ðây là một đề tài lý thú, nhưng tôi đã lan man ngoài đề mất rồi !

Còn nhiều điều đáng nói. Xin để dịp khác. Sau khi tôi trình bày, nếu anh NMC vẫn còn "phẫn nộ với một người đấu tranh cho dân chủ bị lầm lạc", thì tôi xin chiụ tội với anh thôi. Tuổi tôi hơi bị cao, lại vừa qua một cơn đau thập tử nhất sinh, có thể cuối đời sinh ra lẩm cẩm, xin anh lượng thứ.