Tôi vừa nhận được tin, hôm 10-11-1996 mới rồi, ba anh đã vào thăm anh Hà Sĩ Phu đang ngồi tù, tiếp luôn lại nhận được bài "Về việc ông Hà Sĩ Phu bị bắt" của anh Hoàng Tiến. Tôi đọc ngay một mạch. Khó nói hết niềm xúc động của tôi. Giữa đêm đông Ðà Lạt giá lạnh mà cảm thấy như được tiếp thêm lửa ấm, những muốn kêu to lên cùng các đồng nghiệp trong cả nước : Ðây là cái mà người trí thức Việt Nam chúng ta bây giờ cần làm ngay! Ðây là cái mà đồng bào chúng ta cần làm ngay!

Anh Hoàng Tiến cho biết bài đã gửi cho Ban Chấp Hành Hội Nhà Văn và mấy tờ báo. Hy vọng các báo ấy sẽ đăng để rộng đường thảo luận. Nhưng trong khi chờ đợi, tôi cũng đã photocopy gửi các bạn hữu.

Chắc các anh còn nhớ, trên diễn đàn đại hội lần thứ V của Hội Nhà Văn Việt Nam tháng 3 năm ngoái tại hội trường Ba Ðình, anh H PNT đã nói rất xót xa về tình trạng vô cảm của số đông các nhà văn chúng ta trước tai họa của đồng nghiệp. Và tình trạng vô cảm nói chung trong xã hội khi mỗi con người thờ ơ trước tai họa của đồng bào, đồng loại. Ðó là tình trạng hết sức nguy hiểm, là mảnh đất màu mỡ cho sự nẩy nở và bành trướng bạo quyền. Anh Tường nêu lên một dẫn chứng nóng hổi lúc ấy là nhà văn Dương Thu Hương bị bắt oan, trong khi các nhà văn ở ngoài nước hàng trăm người lên tiếng thì hầu hết các nhà văn trong nước lại im lặng, thậm chí có người còn biện hộ tô vẽ cho cái còng sắt còng vào tay chị Hương...

Hà Sĩ Phu, con người và tác phẩm của anh ấy, chúng ta đều biết, thật đáng trân trọng thế nào. Anh Ma Văn Kháng từng mượn gần như toàn bộ bài "Dắt Tay Nhau Ði Dưới Những Tấm Biển Chỉ Ðường Của Trí Tuệ" đưa vào cuốn tiểu thuyết "Ðám Cưới Không Có Giấy Giá Thú" với biết bao tâm đắc. Anh Hà Sĩ Phu rất tin tưởng và hy vọng vào các nhà văn trong hội ta, nên khi tôi ra dự đại hội lần thứ V, đã gửi tôi đem tặng đại hội một bản sách của anh ấy nhan đề "Ðôi Ðiều Suy Nghĩ Của Một Công Dân". Tôi đã trao cho đại hội ngay sau khi phát biểu trên diễn đàn và tin chắc ban lãnh đạo Hội cùng các anh chị hội viên lần hồi đã có đọc. Bản thân tôi đọc Hà Sĩ Phu thấy các luận điểm của anh ấy rất thuyết phục. Tôi có đem tới một số cụ

Hà Sĩ Phu, Nguyễn Kiến Giang, Lê Hồng Hà - ba nhà lý luận sắc sảo và khảng khái đã dám đem chủ nghĩa Mác - Lênin ra xem xét đến tận gốc, bị đưa ra tòa xét xử với ý đồ hiển nhiên là nhằm đàn áp tự do tư tưởng, tự do ngôn luận. Sự vụng về đến hài hước của phía bắt người, buộc tội, xét xử đã phơi bày rõ rệt tính kịch hề của một thế lực đã cáo chung về mặt lịch sử mà vẫn cố kéo dài sự tồn tại. Sau phiên tòa xử các ông Hoàng Minh Chính, Ðỗ Trung Hiếu, phiên tòa xử (không có xét) các ông Hà Sĩ Phu, Lê Hồng Hà, Nguyễn Kiến Giang lại cung cấp thêm một bằng chứng cho sự thất bại thảm hại của bạo quyền trước sức mạnh của lương tri... Mặc dù bị bưng bít tối đa, cái sự thật hùng hồn này cứ lan tỏa và ngày càng ngấm sâu.

Mấy chục năm ròng, không ngày nào người ta không nghe không nhìn thấy cái khẩu hiệu "Chủ nghĩa Mác-Lênin vô địch muôn năm". Hà Sĩ Phu có một vế xuất đối (chưa thấy ai đối) rất lý thú: "Nhà vô địch luôn sợ địch vô nhà". Những người luôn giương cao gào to khẩu hiệu kia, trớ trêu thay, lại phải tìm mọi cách lẩn tránh một cuộc đối thoại công khai, bình đẳng, bình tĩnh và ôn hòa với các đối thủ lý luận chỉ loi nhoi mấy anh cán bộ hưu trí nghèo khổ chẳng có gì ngoài cây bút. Rốt cuộc chỉ còn mỗi cách bảo vệ sự vô d-ịch của chủ nghĩa bằng còng sắt. Nhưng còng sắt còng tay thì được chứ làm sao còng nổi cái đầu và con tim.

Có một lúc nào đó tưởng như lương tri yên ngủ trước sự hoành hành ngấm ngầm và vênh váo của bạo quyền cùng dối trá - cặp song sinh. Hồi trẻ, tôi rất thích mấy câu thơ này của nhà thơ Nguyễn Ðình Thi (nay là ông quan to nhất trong giới văn nghệ) :

Em bảo anh : bóng tối không đáng sợ
Nó có nhiều nanh vuốt và mặt nạ
Nhưng mắt nó mù không thể nhìn xa
Những kẻ ác trong lòng chúng sợ ta.

Chưa cần cầm lên nếm, anh đã biết là bánh vẽ
Thế nhưng anh vẫn ngồi vào bàn cùng bè bạn
Cầm lên nhấm nháp
Chả là nếu anh từ chối
Chúng sẽ bảo anh phá rối đêm vui
Bảo anh không còn có khả năng nhai
Và đưa anh từ nay ra khỏi tiệc...
Thế thì còn dịp đâu nhai thứ thiệt?
Rốt cuộc anh lại ngồi vào bàn
Như không có gì xảy ra hết !

"Như không có gì xảy ra hết"! - Như không hề có cái trò hề bánh vẽ, như không hề có việc đày đọa hàng trăm văn nghệ sĩ trí thức trong vụ "Nhân Văn - Giai Phẩm", hàng trăm cán bộ trung cao cấp của Ðảng và Nhà Nước trong vụ "Xét Lại - Chống Ðảng" v.v... Và nhiều nhiều nữa, kéo dài cho tới nay, như anh Hoàng Tiến đã chỉ rõ qua con số quốc hội vừa công bố, năm 1996 tính trung bình mỗi ngày có hơn một người bị bắt oan.

"Như không có gì xảy ra hết"! - Thật kinh khủng, trong khi đủ mọi chuyện đã và đang xảy ra, đến cụ Nguyễn Công Hoan sống lại viết hàng trăm thiên "Ðống Rác Mới", "Bước Ðường Cùng" mới cũng không xuể ; còn "Xuân Tóc Ðỏ" của Vũ Trọng Phụng thì phải chắc chắn là cúi đầu phủ phục tôn các dân thẻ Ðỏ làm đại sư phụ. Cái lối hành xử "Như không có gì xảy ra hết" của trí thức ta thật đắc tội với nhân dân với lịch sử.

Nhưng đâu phải ai cũng thế, ai cũng thế được mãi. Chính cái cảm thức tội lỗi không ai trốn tránh được đã khiến nhà văn Bửu Tiến bước lên diễn đàn đại hội lần thứ IV Hội Nhà Văn Việt Nam nói lời xin lỗi Nhân Văn - Giai Phẩm. Anh Bửu Tiến nói những lời ấy để thay lời vĩnh biệt, vì anh biết tuổi cao sức yếu chẳng còn sống được bao lâu. Hơn hai năm sau anh ra đi. Tôi nghĩ anh đã ra đi với lương tâm nhẹ nhõm. Cũng chính để được lương tâm nhẹ nhõm mà ông Nguyễn Trung Thành - nhân vật quan trọng số 2 sau ông Lê Ðức Thọ thực hiện việc đày đọa hàng trăm cán bộ cùng thân nhân trong vụ "Xét Lại - Chống Ðảng" - đã viết ra những giòng minh chứng là họ bị oan và đề nghị giải oan cho họ.

Ở đại hội lần thứ IV Hội Nhà Văn Việt Nam, tràng vỗ tay dài nhất là dành cho nhà văn Trần Ðộ, tuy ông vắng mặt. Ông lúc ấy là Trưởng Ban Văn Hóa Văn Nghệ Trung Ương Ðảng vừa bị mất chỗ vì một đòn rất ngọt về tổ chức : sát nhập Ban Văn Hóa Văn Nghệ Trung Ương với Ban Tuyên Huấn Trung Ương thành Ban Văn Hóa Tư Tưởng Trung Ương. Ông có lẽ là một trong số rất hiếm cán bộ đảng được đông đảo anh chị em nhà văn nhìn nhận không phải như nhìn các cán bộ tuyên huấn và an ninh văn hóa, các vị "gác cổng tư tưởng" luôn xoi mói công việc của họ. Là người được giao phải cầm cái đầu mối sợi dây trói văn nghệ sĩ, ông lại thực sự day dứt về sợi dây trói đó, và cố gắng trong quyền hạn của mình tìm cách gỡ mối.

Tưởng cũng nên nhắc lại một câu khác cũng đã được ghi đậm nét trong lịch sử các đại hội của văn giới nước nhà, tác giả là nhà văn Nguyễn Ðình Thi, ông đã sung sướng bật lên khi được tái nhậm chức Tổng Thư Ký tại đại hội lần thứ III, 1983: "Các nhà văn chúng ta là những hạt bụi, nhưng là những hạt bụi lấp lánh ánh sáng của Ðảng!!!"

Các anh ạ, tôi nghĩ, chúng mình đúng là nhỏ nhoi như những hạt bụi thật, nhưng của đáng tội, đó là những hạt bụi có lương tri.

Tại đại hội IV, các "hạt bụi" ấy dù sao cũng đã cựa quậy đôi chút để biểu lộ cái lương tri của mình.

Và chuyện này không chỉ là chuyện của giới nhà văn.

Chính trong giới cách mạng lão thành, sự bất ổn nội tâm, sự cựa quậy của lương tâm, lương tri càng dữ dội. Hà Sĩ Phu trong "Chia Tay Ý Thức Hệ" gọi hệ thống cai trị hiện nay là "triều đại phong kiến" - và là "triều đại phong kiến cuối cùng". Nhưng trước anh, từ 1988, một cụ cách mạng lão thành Nam bộ đã gọi là "Phong kiến trá hình" (ý kiến của cụ đăng trên tờ "Truyền Thống Kháng Chiến" - cơ quan ngôn luận của Câu Lạc Bộ Những Người Kháng Chiến Cũ TP/HCM). Nhà sử học cộng sản Ðào Phan nghiên cứu sâu vào kho văn kiện đảng đã phát hiện một sự kiện mà bấy lâu hầu hết các đảng viên trong đảng kể cả đảng viên trung cao cấp không hề hay biết : Cụ Hồ bị Trần Phú "đảo chính" năm 1930 . Ngày 3-2-1930 lập đảng, thông qua "Chính Cương và Ðiều Lệ Vắn Tắt" do cụ Hồ soạn thảo, lập ra Ban Chấp Hành Trung Ương đầu tiên. Tháng 10-1930, Trần Phú bỏ. Thế là, sự tùy tiện về tổ chức d-ã xuất hiện ngay từ khi đảng còn trứng nước. Thế là, trong một cái đảng không ngày nào không nghe thét lác dữ dằn và tụng niệm thành kính về nguyên tắc, thì sự tùy tiện về nguyên tắc, sự bất chấp luật pháp lại bắt đầu từ chính cái anh nắm tổ chức. Thì cứ xem Lê Ðức Thọ đấy!

Vì đâu, vì đâu lại có chuyện ngược ngạo đến vậy kéo dài suốt mấy chục năm ròng? Còn những gì nữa đây trong lịch sử đảng bị bưng bít!

Cuộc đổi mới tư duy hóa ra không dễ chịu, hoàn toàn không chút nào dễ chịu. Một hành trình gian nan gấp bội thuở tìm dường. Phải tư duy lại từ gốc. Từ chủ nghĩạ Từ D-ảng và lãnh đạo Từ dân tộc. Toàn những thứ bấy lâu chỉ được phép đặt lên bàn thờ mà khấn vái, xưng tụng. Liệu có thể từ bỏ những tín niệm sai lầm đã thâm căn cố đế từ trong máu trong xương? Liệu có dám can đảm dứt da dứt thịt mình ra mà nghĩ? Vật vã. Ðớn đau. Ðắng cay. Chua xót. Ngõ ý như đã lìa mà tơ lòng còn biết bao vương vấn. Nhưng làm sao khác được, trước cái nhu cầu tự thân của một cuộc lột xác tinh thần không cưỡng nổỉ

Những đêm dài mất ngủ của tuổi bẩy tám mươi, ngó trời cao, ngó đất dày, ngó cả cõi hư vô mình sắp phải bước vào mà cúi đầu suy ngẫm. Còn có gì phải kiêng kỵ trong suy ngẫm ở cái tuổi này? Lật lên, lật xuống, lật qua, lật lại, mặt phải, mặt trái...

Chủ nghĩa mà mình nguyện tôn thờ suốt đời, trúng chỗ nào, trật chỗ nào, hay là trật ráo trọi? Ðảng mà ta hiến dâng cả đời để gây dựng vun đắp, nếu gọi sự vật cho đúng tên, nó là đảng gì? Ðảng của công nhân hay thực ra là của nông dân? Xưng danh là đảng theo chủ nghĩa Mác-Lênin? Cái thằng Bí Thư Thành Ủy bây giờ, vốn là chiến sĩ cảnh vệ kiêm cần vụ cho mình, khi kết nạp còn hô to "xin thề trước bác Hồ, trước ba ông Tây", liệu nó biết gì về chủ nghĩa Mác-Lênin? Ðảng có công lớn với dân tộc, nhưng có tội không? Công đến đâu, tội đến đâu?

Và dân tộc. Dân tộc mình có nhiều đức tính ưu việt thật đấy, nhưng có chỗ nào khốn nạn không? Có gì đó bất ổn chăng trong bản tính dân tộc đã là nguyên nhân dẫn đến đại bi kịch này? Chủ nghĩa Xtalin, chủ nghĩa Mao nó đã thâm nhiễm vào cái đảng này như thế nào và gây tai hại cho dân tộc này như thế nào? Mấy cha khoa học xã hội bấy lâu ăn cơm của dân, nhận tiền làm đủ các thứ đề tài khoa học cấp nhà nước X, Y, Z gì đó mà sao vẫn làm lơ trước các chuyện hệ trọng này?

Cuộc cải cách ruộng đất và chỉnh đốn tổ chức làm chết oan biết bao mạng người, tan nát bao gia đình với tính vô luân chưa từng có trong lịch sử dân tộc, đã đưa ra một bọn tố điêu (tố cả cha mẹ chúng) thành cán bộ nòng cốt leo lên mãi, lên mãi, sao vẫn chưa có một công trình khoa học nào động đến?

Ðường lối giai cấp trong công tác cán bộ là cái gì? Tại sao đảng tự nhận là hiện thân của trí tuệ mà đối xử tệ mạt với trí thức có hệ thống như vậy? Tại sao trong đảng không thiếu gì người tài đức mà những thằng vừa dốt vừa bê bối lại cứ luôn leo lên đầu người ta mà lãnh đạo? Tự vấn. Cật vấn. Nghĩ và nghĩ...

Nghĩ thì phải nói, phải viết. Nói với ai? Viết gửi cho ai? Những chuyện động trời này chỉ có gửi lên trên. Trên lại đút ngăn kéo, sau vài lời ghi nhận đãi bôi trên mảnh giấy in sẵn.

Thế là phải chia sẻ, phải bàn thảo với một ai đó. Cũng chưa được. Ngồi nói xó với nhau thì được cái tích sự gì? Cần phải bày tỏ công khaị Ủy viên Bộ Chính Trị còn viết sách cho in phát tùm lum nói sai cả đường lối, mình sao lại không có quyền phát biểu ý kiến riêng? Quyền bảo lưu ý kiến riêng mà không gắn với quyền trao đổi phổ biến ý kiến ấy thì các ý kiến đúng đắn của thiểu số luôn luôn bị triệt tiêu ngay từ mầm mống, mọi khả năng trở thành sự đúng đắn của đa số, và đa số cứ rúc mãi vào lầm lạc.

Nhu cầu tự do tư tưởng, tự do ngôn luận bức xúc ngay từ trong Ðảng. Càng ngày càng bức xúc. Càng cao tuổi càng bức xúc. Lương tri càng quẫy mạnh, càng bức xúc. Không thể mang theo về cái thế giới bên kia cái gánh nặng ghê sợ của hàng đống câu hỏi không lời đáp, của bao điều nung nấu thiêu đốt tâm can mà không được nói rạ

Tôi kể các anh nghe một chuyện.

Tôi có một cụ bạn vong niên. Tôi may mắn được gần cụ từ trong chiến tranh. Cụ là một trong số không nhiều cán bộ lãnh đạo mà tôi khâm phục cả đức lẫn tàị Lãnh đạo một địa phương là vùng chiến trường trọng điểm của miền Nam, cụ luôn d-ặt cơ quan chỉ đạo ở tuyến trước cho sâu sát, không sợ ác liệt, không sợ hy sinh. Chiến dịch Mậu Thân, cụ vào nằm hẳn trong thành phố. Có lần, trong một trận càn, tôi bị bom vùị Bới đất ngoi lên được, lết qua trảng tranh rúc vào một bụi tre bên vực sông. Hóa ra trong bụi tre là căn hầm chữ A của cụ, với một chiến sĩ bảo vệ. Trên trời, máy bay phản lực gầm rú quần đảo ném bom liên tục. Ngó qua cửa hầm phía sau, thấy bên kia sông, bộ binh Mỹ vừa được máy bay trực thăng đổ bộ xuống ...

Sau chiến tranh, làm bí thư một tỉnh lớn, cụ đã chèo chống giữa sóng gió hiểm nghèo để lách qua khỏi những qui định vô lý của triều đình mà thực hiện hợp tác theo cách riêng sao cho dân đỡ khổ, như định giá trâu bò nông cụ theo thị trường, xóa bỏ ăn chia sản phẩm theo định lượng và chia theo năng suất lao động. Khi được mời đi tham quan Liên Xô, cụ từ chối, nói:"Tôi không đến một đất nước đã vô ơn với đồng chí Xtalin". Cụ thuộc và trích giảng cho tôi nghe bằng tiếng Pháp từng đoạn trong tác phẩm của Mác, Lênin, Xtalin. Ấy vậy mà cụ rất ủng hộ Gocbachop. Ðọc Hà Sĩ Phu, Lữ Phương, cụ rất tán thành, lại còn giới thiệu cho mấy ông bạn lão thành cùng đọc.

Có lần, một anh bạn trẻ quan chức lớn trong làng báo vẫn thường lui tới chỗ cụ, cằn nhằn riêng với tôi: "Ông cụ dạo này khác quá, ông cụ lại chống Mác-Lênin mới kỳ chứ!". Tôi hỏi cụ: "Thằng K. nó than, anh bây giờ chống Mác-Lênin, có phải không?". Cụ đĩnh đạc cười đáp rất nghiêm trang: "Tao không chống Mác-Lênin thì tao đổi mới cái gì?"

Tôi nghĩ một người như cụ, lòng yêu dân yêu nước hiển nhiên không ở đầu môi chót lưỡi mà đã được minh chứng bằng cả cuộc dời. Trước kia cụ tin theo và hết lòng bảo vệ chủ nghĩa Mác-Lênin là bởi hết lòng yêu dân yêu nước. Nay cụ nói thẳng cụ chống Mác-Lênin là cũng bởi hết lòng yêu dân yêu nước mà thôị Ở tuổi gần đất xa trời, cụ phải nói ra với lớp hậu sinh sự chiêm nghiệm bằng xương máu cả một đời cho lương tâm được nhẹ nhõm khi về với tổ tiên. Có vậy thôi.

Còn nhớ, năm 1945, sau cách mạng tháng 8 thành công, cụ Phan Khôi được Mặt Trận Việt Minh mời ra dự và phát biểu tại cuộc mít tinh lớn ở Ðà Nẵng chào mừng ngày Tuyên Bố D-ộc Lập. Cụ tuyên bố tán thành độc lập dân tộc nhưng không tán thành cộng sản vì điều kiện kinh tế xã hội của Việt Nam không phù hợp với con đường cộng sản ( Xin đọc phần "Phan Khôi Niên Biểu " trong sách "Chương Dân Thi Thoại" do nhà xuất bản Ðà Nẵng vừa tái bản tháng 9-1996).

Và ông Phạm Văn Ðồng thì đã viết thế này vào năm 1948: "Thực dân phản động Pháp hay tuyên truyền nói Hồ chủ tịch là cộng sản là độc tài. Ở nước Việt Nam ngày nay, chỉ người mất trí khôn mới chủ trương cộng sản, đi ngược với điều kiện kinh tế xã hội Việt Nam, làm trái với ý nguyện toàn dân Việt Nam. Còn nói Hồ chủ tịch là độc tài thì thật là mỉa mai: trong một bức thư Người gửi cho thanh niên Việt Nam, Người viết: "Sau đây là mấy ý kiến giúp các bạn thảo luận "Hồ chủ tịch là dân chủ. Người bênh vực quyền lợi của mọi người Việt Nam, nhân quyền, dân quyền, tài quyền của người giàu và người nghèo, của người lương và người giáo, của người trung châu và thượng du ". (Xin đọc cuốn:"Hồ Chủ Tịch, Hình Ảnh Của Dân Tộc"

Lại nói tiếp về ông cụ bạn vong niên của tôi.

Cụ viết cho một người bạn mà cụ coi là tri âm những suy nghĩ mới của mình về chủ nghĩa Mác-Lênin. Người bạn này, trong một lúc thiếu bình tĩnh sao đó vào một thời điểm chính trị nội bộ căng thẳng, đã đem thư của cụ đi báo cáo, cấp ủỵ Bí thư tỉnh ủy liền ra một thông báo qui kết người tiền nhiệm của mình là có tư tưởng chống Ðảng, mỗi lần cụ về thăm địa phương đều ngấm ngầm cho người theo dõi cản trở khéo các cuộc tiếp xúc rộng rãi giữa cụ với bà con, đồng chí. Mà cái anh bí thư tỉnh ủy ấy là người như thế nào? Anh ta vốn từ một du kích trưởng thành lên, tỏ ra xuất sắc trong kháng chiến, chính ông cụ đã chú ý đào tạo cất nhắc tiến cử anh ta từ đội trưởng đội công tác, bí thư xã, lên bí thư huyện rồi dần da

Tôi kể sơ về hai gương mặt cán bộ đảng cao cấp đối nghịch nhau trên vấn đề chủ nghĩa Mác-Lênin để các anh cùng tiện nhận xét. Giữa hai người ấy, ai am hiểu chủ nghĩa Mác-Lênin hơn ai, chẳng nói các anh cũng đã rõ. Trước kia hai người cùng thuộc phái "Yêu nước thì không yêu chủ nghĩa xã hội ", nói theo cách nói của ông Phạm Văn Ðồng là để khỏi bị rơi vào hạng người "mất trí khôn", còn người kia thuộc phái "thằng nào đa nguyên tao đánh bỏ mẹ".

Nhân dân mình gần đây có câu: "Chân ghế cao hơn chân lý", "Chân ghế đè chân lý". Ðể chặn đứng mọi ngả đường tìm kiếm chân lý, người ta duy trì chủ nghĩa Mác-Lênin như một quốc giáo, chăn cái lưới thép "Mác-Lênin" lên vòm trời tư duy của cả dân tộc trong khi không ngày nào không nói đến trí tuệ mà không biết ngượng. Hà Sĩ Phu nhận xét rất đúng rằng mấy anh to mồm hò hét bảo vệ sự vô địch của chủ nghĩa và độc quyền chính trị của Ðảng chẳng qua chỉ là dựng cái bình phong để giữ nguyên ghế đặc quyền đặc lợi của họ chứ họ thiết gì chủ nghĩạ Ổn định chính trị nghĩa đen là ổn định ghế.

Thư đã hơi dài, nhưng còn nhiều điều muốn nóị Xin hiến các anh một phút thư giãn bằng thơ vui của Hà Sĩ Phu viết cách đây hơn 6 năm.

Vợ chồng võ sĩ ngọng
Võ sĩ ngọng, một lần vô địch
Một lần thôi, mà thích cả đời!
Huy chương vàng chóe treo chơi
Hễ ai thách đấu anh thời mắng ngay:
"Ðời đã có ta đây chúa tể
Còn bày trò đấu để nàm chi?
Ðấu tranh nào có hay gì
Ðể ta tự nguyện, ta thì khỏe ra!
Nàng võ nghệ tôn ta nàm chủ
Phải diệt ngay những nũ gian tham!
Thấy ghế vô dịch thì ham
Bày trò thi dấu, cốt nàm hại ta"
Biết anh vậy, chẳng ma nào dấu
Anh tự rèn dến... nhão bắp cơ
Chân run, mắt cũng lờ dờ
Một ngày mấy lượt, tay sờ... huy chương!
Vợ thấy thế rất thương, bèn bảo:
"Mình ơi mình, danh hão làm chi!
Xuống đây, đấu với em đi!
Võ không thượng... võ ngồi chi thượng tầng?"
Nghe nời, nòng cũng nâng nâng...!

(5-1990 - Hà Sĩ Phu)

Thực ra bản thân sự ngu dốt nào có tội tình gì, nó chỉ là cái tình cảnh thương tâm của cái bộ phận nhân loại bị áp bức, bị bóc lột. Bi kịch chỉ bắt đầu khi những kẻ ngu dốt được trao quyền lực - cái quyền lực phải trả giá bằng máu của hàng triệu sinh linh lương thiện mới có. Và sau khi gây ra biết bao thảm họa bằng cái thứ quyền lực không ai kiểm soát, bản thân nó trở thành nhân vật "vĩ vĩ đại" của một tấn kịch hề bởi muốn giữ quyền đến "muôn muôn năm" và kéo dài bi kịch cho muôn dân không biết đến bao giờ.

Theo nhận xét của riêng tôi, vấn đề bao trùm của đất nước ta hiện nay là xã hội bị đặt dưới một guồng máy cai trị không có cơ chế hãm, cấu trúc của bản thân nó càng vận hành càng làm tê liệt mọi khả năng tự kiểm soát, tự điều chỉnh, và không hề có hệ thống kiểm soát từ phía người bị trị.

Có ý kiến nói đó là tình trạng Ðảng trị. Nói thế chỉ đúng một phần, đúng với cái vỏ bề ngoài, và thật oan cho gần hai triệu đảng viên. Ðảng có hai triệu đảng viên nhưng hầu hết họ nào có quyền gì ngoài cái quyền thỉnh thoảng đi họp nghe phổ biến chỉ thị cấp trên, có ý kiến, có thắc mắc gì thì may mắn lắm được ghi lại đút ngăn kéo. Họ còn mất tự do hơn người dân thường vì bị trói buộc bằng đủ thứ nguyên tắc trong khi cấp trên của họ thì có thể nói trái làm trái nghị quyết mà vẫn ung dung ngồi ghế! Ðúng như đánh giá của ông Trần Ðộ, nguyên Trưởng Ban Văn Hóa Văn Nghệ Trung Ương Ðảng, Phó Chủ Tịch Quốc Hội: "Ðảng không những không còn sức chiến đấu mà không còn cả sức sống".

Quyền lực trong Ðảng (từ đó là quyền lực của Nhà Nước) thâu tóm trong tay một thiểu số đặc quyền đặc lợị Ai là đại biểu đi dự đại hội cấp trên, ai vào cấp ủy, vào thường vụ, ai ngồi ở hội đồng, ở quốc hội, ai giữ bộ nọ, ban kia, đều do sự sắp xếp kín nhẹm của một thiểu số ấỵ

Thế là đảng chỉ còn cái danh. Thực chất, dưới cái danh xưng chung này đang tồn tại hai đảng: một đảng của thiểu số đặc quyền đặc lợi và những kẻ ăn theo nói leo ; một đảng của đa số đảng viên thường không quyền, không tiền. Giữa đảng viên của hai đảng này làm gì còn chút nào gọi là lý tưởng chung, là tình đồng chí, họ đã trở nên hoàn toàn xa lạ với nhau từ suy nghĩ, lẽ sống đến mức sống, cách sống. Sự giàu sang phè phỡn của đảng viên ở phía này dựa trên sự cùng khốn về kinh tế, nhu nhược về chính trị của đảng viên ở phía kia .

Gần đây các quan chức không thấy xưng đầy tớ của nhân dân nữa.

Cụ Hồ trước khi mất dặn rõ trong di chúc: "Trong Ðảng phải thực hành dân chủ".

Nhưng lấy ai thực hành lời cụ dặn? Thiểu số chức quyền thì miệng nói tập trung dân chủ, tay thì chỉ làm dân chủ hình thức, nghĩa là chỉ có tập trung, độc đoán, chuyên quyền. Còn đa số đảng viên thường thì không biết nắm lấy quyền dân chủ, lúc nào cũng nhắc đến cụ Hồ nhưng có lời di chúc quan trọng nhất của cụ thì không nhớ mà làm. Cụ dặn phải:"Chỉnh đốn Ðảng" nhưng người ta ỉm đi, lờ đi (không hề thấy đảng viên nào đặt vấn đề truy cứu trách nhiệm về tội bất kính này đối với di chúc của lãnh tụ).

Mãi 20 năm sau, các phần bị ỉm đi mới bắt đầu được công bố. Nhưng xem ra, việc chỉnh đốn có vẻ lại là chỉnh đốn ngược. Loại bỏ nhau bằng những thủ đoạn ám muội tinh vi, người tài đức bị ra rìa, kẻ vô tài thất đức nhoi lên, bọn cơ hội mọc như nấm sau mưạ Tài giỏi công lao lớn như ông Võ Nguyên Giáp, uy tín trong nước và trên thế giới chỉ đứng sau cụ Hồ, mà rồi như anh Hoàng Tiến cho biết đấy cũng bị người ta thông tin méo mó về mình trong các cuộc giao ban (thực chất là một thủ đoạn lợi dụng tổ chức để tùy tiện nói xấu đồng chí sau lưng - mà nạn nhân của lề thói quái gở này không phải chỉ có mình tướng Giáp). Tiêu chuẩn lấy đức tài để chọn người chỉ còn là những mỹ từ trong nghị quyết, còn "ăn cánh", "dễ bảo" mớ

Nghị quyết nào cũng ghi phải thực hiện quyền giám sát của nhân dân đối với Ðảng và Nhà Nước. Nhưng làm thế nào người dân thực hiện được quyền giám sát ấy khi công cụ của họ là lá phiếu thì đã bị vô hiệu hóa bằng một điều luật vi hiến: Các ứng cử viên phải qua "hiệp thương" ở Mặt Trận Tổ Quốc - một cơ quan không do dân cử. Thậm chí dù đã dùng rào cản "hiệp thương" để dễ bề sắp đặt, mà có người trong hiệp thương không hội đủ tín nhiệm lại được chọn vào danh sách, người được tín nhiệm cao hơn bị gạt rạ Ứng cử viên nào đã được chọn ngầm trước mà ngó bộ có thể bị thất cử ở vùng này thì cho đổi qua đứng danh sách ở vùng khác, nơi chẳng mấy người dân biết vị ấy là aị Các đại biểu gọi là dân cử

Làm thế nào người dân thực hiện được quyền giám sát khi trong tay họ chẳng có lấy được một tờ báo của mình?

Tổng Bí Thư Nguyễn Văn Linh vừa hô "cởi trói" được mấy tháng thì sợi dây trói đã lại siết chặt hơn. Tổng Biên Tập Nguyên Ngọc bị mất chức. Rồi lần lượt những Tô Hòa, Kim Hạnh, Thế Thanh... Không biết còn tiếp diễn đến bao giờ cái cảnh các tổng biên tập hàng tuần phải ngồi giao ban để nghe đại diện cấp ủy uốn nắn tin này bài nọ.

Không có điều khoản cho ra báo, lập nhà xuất bản tư nhân thì luật báo chí, luật xuất bản vi phạm hiến pháp.

Nhà cách mạng cộng sản lão thành Nguyễn Văn Trấn (tức Bảy Trấn, dân thường gọi yêu là ông già chợ Ðệm), người được Ðảng giao làm tờ báo tiếng Pháp "Le Peuple" (Dân chúng) ra công khai không phải xin phép từ năm 1936 dưới chế độ thuộc địa, vì quá đau xót cho quyền tự do ngôn luận của người dân dưới chế độ "ưu việt" của ta bị tước đoạt (đúng hơn là bị vỡ nợ), đã không quản cái tuổi 83 già yếu, ngồi viết cả một cuốn sách 500 trang với nhan đề tha thiết: "Viết Cho Mẹ Và Quốc Hội" chỉ để cuối cùng yêu cầu Quốc Hội ra một sắc lệnh cho người dân được ra báo mà không phải xin phép.

Một số bạn bè đồng chí cũ của tôi trong giới đương quyền thường đưa ra với tôi một lý lẽ: "mở rộng dân chủ là loạn, là bọn tay sai đế quốc chính trị xôi thịt ở nước ngoài sẽ về nắm quyền, sẽ làm thịt chúng ta, mà nó làm thịt ông trước đấy". Bọn chính trị xôi thịt thì nơi nào nước nào chẳng có, đứa áo trắng đứa thẻ đỏ, nhưng tôi chẳng sợ mình bị làm thịt, tôi chỉ buồn cười cho mấy người vừa to miệng hô "cách mạng là sự nghiệp của quần chúng" mà lại coi dân như một lũ mù (thực ra là họ sợ dân được tự do). Bộ 70 triệu dân Việt Nam là một lũ mù hết cả hay sao mà lại cứ nhè bọn tay sai đế quốc, bọn chính trị xôi thịt để bầu cho nó nắm quyền rồi làm thịt lại mình?

Những người cộng sản ở một số nước Ðông Âu gần đây lại được nhân dân tín nhiệm, chứng tỏ đa nguyên đa đảng đâu có gì đáng sợ đối với đảng cộng sản. Ða nguyên đa đảng chỉ đáng sợ đối với thứ cộng sản độc tài, xôi thịt, thẻ đỏ tim đen, còn những người cộng sản chân chính thực lòng vì dân vì nước, thực lòng muốn thực hiện và đủ bản lãnh thực hiện hòa giải hòa hợp đại đoàn kết dân tộc thì không những không sợ mà còn sẵn sàng chấp nhận một cuộc thi đua chính trị, sàng lọc chính trị minh bạch qua lá phiếu tự do của người dân .

Tuy nhiên, thôi thì...

Thôi thì, trước mắt nếu những người cầm quyền hiện nay sợ quyền giám sát của nhân dân thì hãy chấp nhận quyền đảng giám sát đảng.

Giả dụ thế này, liệu nên chăng:

Ðảng tách ra làm haị Một đảng của các quan chức đặc quyền đặc lợi; Một đảng của đảng viên thường.

Một đảng theo con đường xã hội chủ nghĩa, chuyên chính vô sản, quốc doanh là chủ đạo, bắt dân đóng thuế bù lỗ cho các chủ đạo đó, và giữ hai bộ máy Ðảng - Nhà Nước song trùng ; Một đảng chủ trương dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh, nhà nước dân chủ pháp quyền, đẩy mạnh tư nhân hóạ

Mỗi đảng đưa ra một cương lĩnh, một giàn nhân sự riêng của mình cho dân tự do lựa chọn. Như thế đâu có sợ bọn tay sai đế quốc ở ngoài về xía vộ Dân chọn đảng nào thì đảng ấy cầm quyền, còn đảng kia giám sát. Làm vậy chống tham nhũng hiệu quả hơn là cái chắc.

Các anh ơi, chúng ta suy nghĩ đã nhiều, trăn trở đã nhiềụ Và còn trăn trở cả đờị Nhưng chẳng lẽ cứ trăn trở hoài mà không làm gì, hoặc làm những việc vô thưởng vô phạt!

Phải làm gì chứ, bằng cây bút, tất nhiên. Chúng mình có gì khác ngoài trang giấy và cây bút, và dứt khoát không dùng vũ khí nào khác ngoài cây bút.

Sự thể đã rõ ràng là khó lòng trông chờ sự ban phát tự do dân chủ từ phía những người cầm quyền. Dân chủ tự do là món nợ mà những người cầm quyền mất chất cách mạng đã vỡ nợ nhân dân. Từ thuở nếm mật nằm gai được nhân dân đem xương máu ra đùm bọc che chở, chúng ta đã hứa hẹn với nhân dân các quyền ấỵ Nay không cùng với nhân dân, tiền phong gương mẫu đi trước nhân dân đấu tranh đòi trả món nợ ấy cho dân, thì chúng ta mang tội lớn.

Chúng ta thường nói với nhau: "trí thức nước mình hèn quá!" Một ông nhà văn mà tôi và các anh đều biết, đi đâu gặp ai người ta chưa kịp nói gì đã vội tự nhận mình là thằng hèn. Nhà văn Nguyễn Ðức Sơn (Sao Trên Rừng) bình luận về hiện tượng này: "cái thằng ấy nó làm thế để tiếp tục được hèn thêm nữạ"

Nhưng xem ra, chúng ta đã hèn đến mức không thể hèn hơn.

Một số anh em trong chúng ta mấy năm qua đã tỏ ra không biết sợ. Vì lương tri họ không chết. Tiêu biểu là những Hoàng Minh Chính, Nguyễn Hộ, Dương Thu Hương, Hà Sĩ Phu, Nguyễn Kiến Giang, Lê Hồng Hà, Chân Tín, Nguyễn Ngọc Lan, Hồ Hiếu,v.v... Và vừa rồi, chính các anh, khi đi thăm Hà Sĩ Phu, các anh đã tỏ ra không biết sợ. Anh Hoàng Tiến đã nói thẳng sẵn sàng chấp nhận sự đàn áp, với lòng thanh thản. Ở Ðà Lạt, anh Tiêu Dao Bảo Cự, bạn tôi, cũng một tinh thần ấỵ

Có một câu hỏi cứ dày vò tôi mãị

Vì sao, vì sao một dân tộc bất khuất đến vậy, kiên cường đến vậy trước mọi thế lực ngoại xâm mà lại cứ cúi đầu nín nhịn, cam chịu dưới ách áp bức của một thế lực nội xâm? (Tôi coi guồng máy cai trị độc tài là thế lực nội xâm nguy hại nhất cho nền độc lập, bởi luôn nhớ lời cụ Hồ dạy rằng nước độc lập mà dân không được hưởng tự do hạnh phúc thì độc lập cũng không nghĩa lý gì).

Cái trở lực bí ẩn nào đã ngăn chặn nguồn sức mạnh của lương tri dân tộc trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc chuyển hóa thành sức mạnh đấu tranh giành tự do dân chủ ?

Tôi không tin dân tộc ta là một dân tộc cam chịu trước thế lực nội xâm.

Phải chăng, sứ mệnh hệ trọng nhất của ngòi bút chúng ta, là bằng mọi thể loại, phải góp phần tạo dựng một đời sống tinh thần nhằm giải mã cho được cái ổ khóa bí ẩn kia, đặng mở thông cánh cửa cho sự chuyển hóa nguồn sức mạnh của lương tri dân tộc trong cuộc đấu tranh giành độc lập thành sức mạnh trong cuộc đấu tranh giành tự do dân chủ. Ở đây, một lần nữa, lương tri dân tộc lại hội tụ với lương tri nhân loạị

Vừa viết tác phẩm dài hơi, chúng ta vừa cần lên tiếng về những vấn đề cấp bách, phải không các anh? Cấp bách nhất là vấn đề ra báo tư nhân, xuất bản tư nhân.

Mỗi người chúng ta cần có tiếng nói của mình, đã đành. Nhưng tại sao chúng ta không cùng nhau đi tới một tiếng nói chung, cùng nhau ký tên và vận động những ai đồng ý cùng ký tên, dưới một văn bản yêu cầu Quốc Hội sớm sửa luật báo chí, luật xuất bản hiện hành, bổ sung điều khoản đảm bảo quyền ra báo tư, lập nhà xuất bản tư không phải xin phép ? Tôi cho đây là việc bình thường, có thể và rất cần làm, giống như trước đây chúng ta đã cùng nhau ký tên đòi đi chiến đấu giành độc lập.

Rất mong được trao đổi ý kiến với các anh. Và với tất cả đồng nghiệp cùng bạn đọc xa gần đã đọc bức thư ngỏ nàỵ

Bùi Minh Quốc
3 Nguyễn Thượng Hiền - Ðà Lạt, Lâm Ðồng
Ðiện Thoại : 84 - 63 82 16 75

Note: Nhà thơ Bùi Minh Quốc hiện đang bị đảng CS bắt giữ vì tội "tiếc đất" sau khi ông đi lên vùng biên giới tìm hiểu thực hư về vụ DCS dâng đất và biển cho Trung Cộng